فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢١٦ - عقيده فهلويون و حكماء اشراقى

علّت است براى « انّه غير مركّب الخ».

قوله: و الّا لتركّب: يعنى و اگر تقدّم جزء مقوّم باشد لازم مى‌آيد كه وجود

مركّب باشد از حقيقت وجود و تقدّم.

قوله: و الوجود بسيط: يعنى و حال آنكه وجود بسيط مى‌باشد.

قوله: و لا عارضا: يعنى و نيز تقدّم عارض بر وجود متقدّم نيست.

قوله: و الّا لكان جايز التأخّر: يعنى و اگر عارض باشد جايز است موجود

متقدّم متأخّر باشد زيرا عوارض قابل تبديل بيكديگر مى‌باشند همچون كاغذ سفيد

كه به سياه مى‌توان تبديلش كرد.

قوله: جواز تأخّره: يعنى تأخّر متقدّم.

قوله: جواز الانقلاب: يعنى انقلاب متقدّم بمتأخّر.

قوله: بل عينه: يعنى بل عين الانقلاب.

قوله: و ان لم يعتبر فى اصل الحقيقة: كلمه « ان » وصليّه مى‌باشد و ضمير نائب‌

فاعلى در « لم يعتبر» به تقدّم راجع است چه آنكه فرض كرديم تقدّم بر متقدّم‌

عارض و در حقيقتش داخل نيست ولى معذلك اشكال انقلاب بجايش محفوظ

مى‌باشد.

قوله: و جميعها بما هى وجود و مقيسه الخ: جميعها مبتداء و خبرش ترجع الى‌

اصل واحد است و ضمير مجرور در جميعها به مراتب راجعست و خلاصه مراد

مصنّف در اين مقام اينست كه جميع مراتب وجود با ملاحظه پنج امر بيك اصل‌

بر مى‌گردند و تمام عين همان اصل هستند، امّا آن پنج امر:

١- آنكه تمام مراتب، وجود بوده و بقياس با عدم سنجيده مى‌شوند

همچنانكه تمام مراتب نور مثل مرتبه شعاع و ظل بظلمت قياس مى‌شوند و باين‌

اعتبار نور هستند.

٢- تمام مراتب در مفهوم وجود كه مفهومى است بسيط مشترك‌

هستند.

٣- در هيچكدام از مراتب مفهوم لا شيئ ملاحظه نشده است.