فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٩٣ - شبهات معتزله و جواب مصنف(ره) از آنها

نيستند.

امّا معدوم نيست زيرا فرض اينستكه جزء موجود خارجى است و جزء

موجود معدوم نمى‌تواند باشد.

جواب از

شبهه دوّم‌

از اين شبهه دو جواب داده‌اند:

اوّل: ملتزم مى‌شويم باينكه كلّى طبيعى وجود است و مراد از موجود

بودن كلّى طبيعى چنانچه در منطق ثابت شده وجود مشخّصات و افراد است و

بعبارت ديگر كلّى طبيعى نه تنها آبى از شخّصيت و جزئيّت نيست بلكه عين‌

همان شخص و فرد است نهايت كلّيّتش در موطن و وعاء ذهن است و باين‌

عنايت كلّى منطقى ناميده مى‌شود مخصوصا بنابر مختار كسانيكه مصنّف از

جمله آنها است و كلّيّت كلّى طبيعى را از باب لا بشرط مقسمى مى‌دانند كه از

هرگونه قيدى يله و رها است حتّى از قيد لا بشرط بودن و در جاى خود مقرّر است‌

كه كلّى لا بشرط مقسمى قطعا در ذهن وجود دارد و معروضش همان كلّى طبيعى‌

است پس عارض كلّى منطقى و معروض كلّى طبيعى است كه در ضمن افراد در

خارج موجود مى‌باشد.

دوّم: تسليم مى‌كنيم كه كلّى طبيعى معدوم است ولى مراد از معدوم‌

« جزء نبودن در خارج است» نه در ذهن و بديهى است باين تقرير لازم نمى‌آيد

موجود خارجى مانند زيد تقوّمش بمعدوم باشد زيرا كلّى طبيعى اگرچه جزء است‌

ولى بمعناى جزء ذهنى معدوم نيست و بمعناى جزء خارجى اگرچه معدوم هست‌

ولى جزء نيست.

قوله: للمطلقة و المخلوطة و المجردة: منظور از مطلقه لا بشرط قسمى است و از

مخلوطه بشرط شيئ و از مجرّده بشرط لا است.