فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٦٩ - اختلاف مشائين با اشراقيين در حصر تمايز

البسيطتين لا بان يكونا ماهيّتين بل بان يكونا ماهيّة واحدة مقولة

بالتّشكيك.

فالخطّان المتفاوتان بكماليّه الخطّ و نقصه ما زاد به احدهما على الآخر هو

كما ساوى به فى الحقيقة.

ترجمه:

اختلاف مشّائين با اشراقيّين در حصر تمايز

امتياز بين دو چيز يا بتمام ذات بوده همچون اجناس و انواع عاليه در مقام‌

نسبتشان با يكديگر يا بواسطه بعض ذات مى‌باشد مانند انسان و فرس كه بواسطه‌

فصل مميّز از هم مشّخص و ممتازند يا امتياز بواسطه منضمّات و عوارض غريبه‌

صورت مى‌گيرد نظير زيد و عمر كه عوارض شخصيّه مشخّص آنها از يكديگر

مى‌باشد.

مشّائون اقسام تمايز را در همين سه امر منحصر كرده‌اند و بقسم چهارم آن‌

كه اشراقيّون دريافته‌اند متفطّن نشده‌اند چنانچه ما نيز گفته‌ايم:

بواسطه نقص و كمال با اشتراك در اصل ماهيّت واحده باينكه ناقص و

كامل هر دو از همان ماهيّت واحده باشند نيز نزد طائفه و گروه اشراقيّون ميز بين‌

دو شيئ حاصل مى‌شود چنانچه ما در حقيقت وجود اين امر را بيان كرديم يعنى‌

گفتيم دو شيئ وقتى در اصل وجود با هم مشترك بوده منتهى يكى كامل و

ديگرى ناقص باشد همين نقص و كمال مميّز آنها است پس ميز بين اين ناقص و

كامل تمام ذاتى آندو نبوده يعنى هر كدام ماهيّت جداگانه‌اى نيستند چنانچه‌

بواسطه فصول نيز نيست چه آنكه هر دو بسيط مى‌باشند و همچنين به عوارض و

مشخّصات نيز نيست بدليل اينكه اگر چنين مى‌بود اصل ماهيّت مزبور مى‌بايد

متواطى باشد و اين خلاف فرض مى‌باشد بلكه امتياز بواسطه كمال حقيقت و

نقص آن مى‌باشد يعنى ناقص و كامل بواسطه تمام ذات بسيطشان از يكديگر