فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٢ - دليل پنجم براى اصالت وجود

است و مقصود از « دارت » جرت مى‌باشد يعنى وحدت با وجود جريان و دوران‌

دارد.

قوله: بيانه: يعنى بيان و توضيح دليل ششم.

قوله: انّه لو لم يكن الوجود اصيلا: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » است.

قوله: و فطرتها الاختلاف: ضمير در « فطرتها » به ماهيّت راجع است و

مقصود از فطرت ماهيّت حقيقت و ذات و خلقت آن مى‌باشد.

قوله: فانّ المهيّات بذواتها مختلفات: همچون ماهيّت انسان و حجر كه با هم‌

تباين كلّى دارند.

قوله: و تثير غبار الكثرة فى الوجود: ضميرد در « تثير » به ماهيّت راجع است،

يعنى ماهيّت غبار كثرت را در وجود بر مى‌انگيزد.

قوله: بتكثّر الموضوعات: مقصود از « موضوعات » ماهيّات است.

قوله: مركز يدور عليه فلك الوحدة: ضمير در « عليه » به وجود راجع است.

قوله: لم يحصل الاتّحاد: مقصود از « اتّحاد » حمل شيئ بر شيئ ديگر است‌

و مقصود از هو هويّت نيز همين معنا مى‌باشد.

قوله: اذ المفروض انّ جهة الوحدة: چه آنكه بنابر قول باصالت ماهيّت فرض‌

آنستكه وجود يعنى جهت وحدت اعتبارى است.

قوله: و الاصل هو شيئيّة مهيّة الانسان و مفهوم الكاتب: يعنى در مثال الانسان‌

كاتب بنا بر اينكه ماهيّت اصيل باشد اصل ماهيّت انسان و مفهوم كاتب مى‌باشد

چنانچه در مثال « الكاتب ضاحك» مفهوم كاتب و ضاحك اصيل بايد باشد.

قوله: و المفاهيم ذاتيّها الاختلاف: كلمه « واو » حاليّه بوده و معناى عبارت‌

چنين مى‌شود و حال آنكه ذاتى و فطرت مفاهيم اختلاف و تكثّر مى‌باشد.

قوله: و تصحّح الغيريّة: ضمير در « تصحّح » به مفاهيم راجع است يعنى‌

اساسا مفاهيم مناط و ملاك غيريّت بوده و بواسطه آنها بين دو شيئ تغاير و

غيريّت اعتبار و ملاحظه مى‌گردد فلذا در حمل صفات ذات بر ذات اقدس الهى‌

همچون اللّه عالم و اللّه حىّ و اللّه قادر گفته‌اند اگرچه علم و حيات و قدرت عين‌