فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠٧ - كلام مرحوم مصنف

در استدلال صاحب كتاب (ملّاصدرا) نيست زيرا اينموجودات و صور جزئيّه از

نظر ايشان جوهر و ماهيّت نبوده بلكه صورت انسان، فرس و نظائر ايندو اشراق و

ظهور نفس مى‌باشد همانطوريكه طبايع كلّيّه و ماهيّات عقليّه اينچنين بودند، لذا

اين تفصيل مرضىّ صاحب اسفار نيست.

قوله: فعلى هذا: مشار اليه « هذا » جوابى است كه ذكر گرديد.

قوله: انّ ما ذكر: فاعل « ذكر » ملّاصدرا مى‌باشد.

قوله: و ناهيك: يعنى و يكفيك.

قوله: فى ذلك: يعنى فى التّفصيل الّذىّ ذكرنا.

قوله: انّه لا يتفاوت الامر: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: للكلّى العقلى: مقصود از آن كلّى طبيعى موجود در ذهن مى‌باشد.

قوله: و المهيّة قد علمت حالها: يعنى گفتيم با قطع نظر از وجود مفهومى بيش‌

نيست.

قوله: و بالجملة صحّة هذه السّلوب الخ: يعنى صحيح است كه نسبت بصور

جزئيّه بگوئيم انّ هذا ليس بجوهر يا ليس بانسان و امثال ايندو و همين قضاياى‌

سوالب دليل است بر اينكه علم باين امور بمعناى صورت حاصله از آنها در عقل‌

اشراق و ظهور نفس است البتّه نبايد توهّم شود كه صحّت سلب و صدق اين‌

قضاياى سالبه دليل است بر اينكه اين صور در رتبه دون و پستى هستند كه نه‌

بحساب جوهر مى‌آيند و نه عرض بلكه مطلب عكس است يعنى جوهر و عرض از

احكام ماهيّت است و چون اين صور ارفع و اجلّ از ماهيّت بوده قهرا از اين دو

اقليم اعلى و فراتر مى‌باشند.

شرح عربى: ان قلت: اذا كان المقولات المعقولات كيفا بالذّات كان مفهوم‌

الكيف مأخوذا فيها كاخذ كلّ طبيعة فى فردها و مفاهيم المقولات ايضا

امّا نفسها او جزءها فلزم اجتماع المتقابلين و اذا كانت كيفا بالعرض‌

كما قال فيما بعد هذا الكلام فلا بدّ و ان ينتهى الى ما بالذّات فما هذا