فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٤ - مبحث اتحاد عاقل با معقول

و امّا مسلك تضايقى را كه صدر المتألّهين در مشاعر و غير آن براى‌

اثبات اينمطلب (اتّحاد عاقل و معقول) پيموده صحيح وت مام نبوده و دليلش همان‌

است كه در حواشى بر اسفار نقل نموده‌ايم.

و از مؤيّدات بر اينمطلب كه عاقل و معقول با هم متّحدند اينكه موجود در

خارج با موجود در ذهن توأم و همراه بوده و هر دو از يك موضع منشاء مى‌گيرند پس‌

همانطوريكه معناى موجود خارجى اين نيست كه عالم عين و خارج شيئ است و

شيئ ديگرى در آن زائد است همچون ظرف و مظروف بلكه معناى آن اينستكه‌

وجود آن موجود نفس عينيّت و مرتبه‌اى از مراتب عين است عينا معناى موجود در

ذهن اين نيست كه ذهن و نفس ناطقه شيئ است و موجود ذهنى شيئ ديگرى‌

است كه در آن مى‌باشد بلكه مراد آنستكه موجود ذهنى مرتبه‌اى از مراتب نفس‌

مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

مبحث اتّحاد عاقل با معقول‌

اوّلين كسى كه اين مذهب را اختيار نمود حكيم بزرگ مكتب مشّاء

« فرفوريوس » است اگرچه عبارتى كه صاحب اسفار از معلّم اوّل در اين باب‌

نقل نموده دلالت دارد كه ايشان اسبق بودند معذلك مشهور اينستكه اوّلين معتقد

باين مبنى فرفوريوس است و پس از او متأخّرين از حكماء بآن متمايل شده و

هر كدام طبق استعداد خود ادلّه‌اى بر آن اقامه نموده‌اند تا ايانكه نوبت به‌

صدر المتألّهين رسيد و ايشان در اين عقيده سخت مصرّ بوده و اين مبنا را با ادلّه‌

محكمه و دقيقه اثبات نموده است و چنانچه خود در اسفار گفته است احدى قبل‌

از او اين مذهب را نتوانسته همچون او اثبات كند و مدّعى است كه اين از عنايات‌

و الطاف حضرت سبحان است كه د راثر توسّلات و تضرّعات كثيرى كه نموده‌اند