فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦ - اقسام حكمت نظرى و عملى

اقسام حكمت نظرى و عملى‌

حكمت نظرى بر سه قسم است:

اوّل: ادراك امورى كه در وجود خارجى و ذهنى بمادّه محتاجند مانند

ادراك انسان و حيوان و به آن حكمت طبيعيّه گويند.

دوّم: ادراك امورى كه فقط در وجود خارجى بمادّه احتياج دارند

همچون اشكال هندسى نظير دايره و مثلث و مربّع و كره و بآن حكمت رياضيّه‌

گويند.

سوّم: ادراك امورى كه نه در وجود خارجى بمادّه احتياج داشته و نه در

وجود ذهنى مانند باريتعالى جلّ مجده و نفس وجود و امكان و ايجاب و بآن‌

حكمت الهيّه گويند.

حكمت عملى نيز بر سه قسم است:

اوّل: اعمال و ايجاد امورى كه به مصالح شخص واحد تعلّق دارد مانند

امورى كه صلاح و معاش و معاد وى باو وابسته است و از آن به تهذيب اخلاق‌

نام مى‌برند.

دوّم: اعمال و ايجاد امورى كه مصالح جماعتى كه با وى در منزل‌

هستند توقّف بآن دارد مثل آدابيكه بين والد و ولد يا مالك و مملوك يا زوج و

زوجه هستند و از آن به تدبير منزل تعبير مى‌كنند.

سوّم: اعمال و ايجاد امورى كه مصالح جماعتى كه با وى در شهر يا

كشور هستند توقّف بآن دارد مانند آدابيكه بين رئيس و مرئوس يا سلطان و

رعيّت مى‌باشد و از آن به سياست مدن اسم مى‌برند.

تبصره‌

بعد از تأمّل و دقّت در اين تقسيمات مى‌توان گفت كه در واقع حكمت‌

نظرى و حكمت عملى تقسيم نشده‌اند بلكه اوّل نفس ادراك است و ثانى نفس‌

اعمال و ايجاد، منتهى متعلّق و ايندو يكى از سه امر مذكور مى‌باشد پس اين‌