تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٣٨ - تنبيه اول

قوله: فاذا توجّه ضرر على المكلّف: اشاره است به فرض اوّل و مقصود اينستكه اگر ضرر اوّلا و بالذّات متوجّه زيد شد مثل اينكه جائر بوى گفت بايد فلان مبلغ از مال را بمن بدهى و الّا تو را مى‌كشم حال وى براى رفع اين ضرر مالى از خودش كه بوى متوجّه شده نمى‌تواند آنرا بغير توجّه داده و مال ديگرى را بجاى مال خويش به جائر بدهد.

قوله: و كذلك اذا اكره على نهب مال غيره: اشاره است به فرض دوّم و مقصود آنستكه اگر ضرر اوّلا و بالذّات متوجّه غير زيد شد مثل اينكه جائر بوى گفت من فلان مبلغ از ما عمرو را مى‌خواهم حال اگر آوردى مطلوب من حاصل است و در غير اينصورت از تو خواهم گفت در اينجا بر وى لازم نيست جهت دفع ضرر از عمرو خود متحمّل آن بشود بلكه گرفتن مال عمرو از وى بر او جايز است.

قوله: و توهّم انّه كما يسوّغ النّهب الخ: كلمه « توهّم » مبتداء و « مدفوع » خبرش مى‌باشد و ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: الا ترى انّه لو توقّف الخ: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: ساغ له ذلك: ضمير در « له » به مكره راجع بوده و مشار اليه « ذلك » افطار و ترك الصّلاة مى‌باشد.

قوله: بانّ الضّرر فى الأوّل: يعنى فى المثال الاوّل (فرض اوّل).

قوله: لانّه مسوق للامتنان على الامّة: ضمير در « لانّه » به رفع ما اضطرّوا اليه راجع است.

قوله: و صرفه الى غيره: ضمير در « صرفه » به ضرر برمى‌گردد.

قوله: و امّا الثّانى: يعنى و امّا المثال الثّانى (فرض دوّم).

قوله: الّا انّه ضعيف: ضمير در « انّه » به مكره بفتح راء راجع است.

قوله: لا ينسب اليه: ضمير در « اليه » به مكره بفتح راء عود مى‌كند.

قوله: انّه اضرّ بالغير: ضمير در « انّه » به مكره بفتح راء راجع است.

قوله: لئلّا يتضرّر نفسه: يعنى نفس المكره (بفتح راء).

قوله: كما انّه لو اراد ثالث: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: فانّه لا حرج: ضمير در « فانّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.