تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٦٠ - امر دوم
به واسطه علم به شاهد حال بر رضايت امير المؤمنين عليه السّلام و ساير ائمه عليهم السّلام به فتوحات اسلامى كه باعث تأييد و تقويت اين دين مىباشد اكتفاء نمود و بعبارت ديگر:
اگرچه در مفتوح عنوة بودن ارض شرط است كه فتح باذن امام عليه السّلام صورت گرفته باشد چنانچه اين شرط از نصّ عبارت مرسله ورّاق استفاده مىشود ولى در عين حال چون علم و قطع داريم كه امير المؤمنين عليه السّلام و ساير ائمّه هدى عليهم السّلام به فتوحات اسلامى كه موجب تقويت دين و استحكام شرع مبين بوده راضى و خشنود بودند لاجرم نفس اين علم بجاى اذن بوده و بدين ترتيب وقوع اين فتوحات را مىتوان صادر از اذن ذوات مقدّسه دانست و در نتيجه اراضى و سرزمينهائى كه اينچنين فتح شدهاند را بايد اراضى مفتوحة عنوة قرار داد گرچه فتح آنها بدست كسانى صورت گرفته كه از اين دين بهره و نصيبى هم نداشتهاند، چنانچه در روايت آمده است:
انّ اللّه يؤيّد هذا الدّين باقوام لاخلاق لهم منه.
و از اين بيان كه بگذريم ممكنست بگوئيم:
جنگهائى كه بعد از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم واقع شده و منجر به فتح بلاد گرديده كلّا محمول بر وجه صحيح يعنى صادر از اذن امام عليه السّلام بودهاند و نيز مىتوان گفت:
عموم اخبار كثيرهاى كه دلالت دارند بر اينكه اراضى و سرزمينهائى كه از انفال بوده مشروط و مقيّد هستند باينكه با جنگ و ستيز بدست نيامده باشند و زمينهائى كه با شمشير و قهر و غلبه فتح شدهاند را بايد در مصالح جميع مسلمين صرف نمود با مرسله ورّاق تعارض داشته و بين آنها عموم و خصوص من وجه است لاجرم در مادّه تعارض و اجتماع لازمست به عموم فرموده حقتعالى:
و اعلموا انّما غنمتم من شيئ فانّ اللّه خمسه و للرّسول و لذى القربى و اليتامى و المساكين و ابن السّبيل.
رجوع نموده و بدين ترتيب يك پنجم آن زمين را از آن معصوم عليه السّلام قرار داده و باقى را بجميع مسلمين دهيم و براى خصوص مقاتلين و شركتكنندهگان در