إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٦٠ - «ترتب»

را در يك لحظه، مأمور به قرار دهد. سوء اختيار و اختيارى بودن عصيان مكلّف در موضوعى كه مربوط به مولا هست، مدخليّتى ندارد.

آيا مجرّد اينكه عصيان مكلّف، يك امر اختيارى هست، سبب مى‌شود كه طلب ضدّين را براى مولا تجويز نمايد؟

خير، طلب ضدّين با مقام حكمت و توجّه مولا، منافات دارد.

ب: پاسخ نقضى: اگر سوء اختيار- يا اختيار- مكلّف بتواند امر به ضدّين را تصحيح نمايد پس مناسب و صحيح است كه مولا از ابتدا، امر به ضدّين را در عرض واحد،- لكن معلّق بر امر اختيارى مكلّف- قرار دهد و مثلا چنين بگويد: اگر به فلان شهر، مسافرت كردى، جمع بين ضدّين بر تو واجب است، بديهى است كه مسافرت در اختيار شما هست مولا هم نمى‌گويد مسافرت برو يا اينكه سفر را ترك كن امّا مى‌گويد اگر به اختيار خودت، مسافرت كردى بر تو واجب است، بين ضدّين جمع كنى.

سؤال: آيا جائز است كه مولا چنان دستورى به‌عنوان جمع بين ضدّين- معلّق بر مسافرت اختيارى- صادر نمايد يا نه؟

جواب: خير، مسأله وجوب جمع بين ضدّين، مستحيل است گرچه معلّق بر امرى باشد كه در اختيار مكلّف هست به عبارت ديگر: چون معلّق عليه در اختيار مكلّف هست، سبب نمى‌شود كه امر به ضدّين، تصحيح شود و همچنين به مجرّد اينكه امر به صلات، معلّق بر يك امر اختيارى هست باعث نمى‌شود كه امر به ضدّين را تصحيح نمايد و الا از اوّل بايد مولا بتواند- بنا بر تعليق بر يك امر اختيارى- جمع بين ضدّين را واجب كند، از نظر ملاكى كه قائل به ترتّب، بيان مى‌كند، هيچ فرقى بين آن مثال و بين «يجب عليك الجمع بين الضدّين ان سافرت ...» وجود ندارد

خلاصه بيان مصنّف در پاسخ قائلين به ترتّب: شما توهّم كرديد كه قرار دادن امر به‌