إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٧٢ - آيا«اجزا» عنوان مقدميت دارند يا نه؟

جزئيّت- جزئيّت خارجيّه‌ و تحليله‌- را باهم مقايسه نموده‌اند نه اينكه اجزا را با «كل» مقايسه نموده باشند لذا نبايد بين آن دو بحث، براى شما خلط و اشتباه رخ دهد.

امّا پاسخ جالبى را كه مصنّف در بحث مشتق، بيان كردند: در هر موردى كه عناوين «لا بشرط، بشرط لا يا بشرط شى‌ء» مطرح مى‌شود بايد ملاحظه شود كه مقصود از «لا بشرط» چيست و بايد مشخّص شود كه منظور از «بشرط لا» يعنى بشرطلاى از كدام عنوان و همچنين بايد ملاحظه شود كه منظور از كلمه «شى‌ء» در عنوان بشرط شى‌ء چيست.

مثال: «انسان» را اگر نسبت به «بياض» ملاحظه كنيد «لا بشرط» است زيرا لازم نيست كه هر انسانى داراى رنگ سفيد باشد و چنانچه انسان را نسبت به حجريّت ملاحظه كنيد «بشرطلاى» از حجريّت است چون انسان نمى‌تواند عنوان حجريّت پيدا كند و اگر انسان را نسبت به نطق ملاحظه كنيد عنوان «بشرط شى‌ء» دارد.

باتوجّه به نكته مذكور، مشخّص شد كه: اينكه گفتيم اجزاى خارجيّه «بشرط لا» و اجزاى تحليليّه «لا بشرط» هستند، منظور، اين است كه اجزاى خارجيّه، بشرطلاى از «حمل» هستند ولى اجزاى تحليليّه، لا بشرط از حمل مى‌باشند مثلا مى‌توان گفت «الانسان حيوان» يا «الانسان ناطق» اما اجزاى خارجيّه، قابل حمل بر انسان نيست و نمى‌توان گفت «الانسان بدن» زيرا انسان، «بدن» نيست بلكه مركّب از بدن و شى‌ء ديگر هست.

در محلّ بحث كه مى‌گوئيم فرق بين جزء و كل در لا بشرطى و بشرط شى‌ء هست، مقصودمان از كلمه «شى‌ء» انضمام و اجتماع هست يعنى اگر ركوع را به‌شرط اجتماع با ساير اجزا، ملاحظه كنيد عنوان مركّب، پيدا مى‌كند و اگر لا بشرط از انضمام با ساير اجزا،