إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٦٧ - بحث مقدمه واجب، لفظى است يا عقلى؟

سؤال: بحث مقدّمه واجب از مباحث لفظيّه علم اصول است يا عقليّه؟

جواب: از ظاهر كلام صاحب معالم، استفاده مى‌شود كه ايشان بحث مقدّمه واجب را جزء مباحث الفاظ مى‌دانند زيرا:

اولا صاحب معالم در مقام استدلال فرموده‌اند: قبول نداريم كه مقدّمه واجب، وجوب داشته باشد زيرا به هيچ‌يك از دلالات سه‌گانه- مطابقه، تضمّن و التزام- وجوبى براى مقدّمه ثابت نمى‌شود.

از اينكه ايشان در مقام استدلال به دلالات ثلاث،- دلالات لفظيّه- تمسّك كرده‌اند، معلوم مى‌شود كه به‌نظر صاحب معالم، بحث مقدّمه واجب، يكى از مباحث لفظيّه علم اصول است نه عقليّه.

ثانيا از اينكه ايشان، بحث مذكور را در مباحث الفاظ، مطرح كرده‌اند معلوم مى‌شود كه بحث مقدّمه واجب را از مباحث الفاظ مى‌دانستند.

مصنّف رحمه اللّه فرموده‌اند بحث مذكور، جزء مباحث «عقليّه» مى‌باشد و نزاع، اين است كه آيا عقل، استقلال در ملازمه دارد يا نه؟ آيا عقل، حكم مى‌كند كه بين وجوب ذى المقدّمه و مقدّمه، ملازمه هست يا نه؟

سؤال: چرا بحث مقدّمه واجب، جزء مباحث عقليّه است نه لفظيّه؟

جواب: امرى كه مقام ثبوتش مسلّم نيست، چگونه مى‌توان در مقام اثبات آن، بحث كرد كه آيا دلالت التزاميّه تحقّق دارد يا نه و ...

اشكال: شما- مصنّف- هم مانند صاحب معالم، بحث مقدّمه واجب را در مباحث الفاظ مطرح كرده‌ايد پس آن را جزء مباحث الفاظ بدانيد.

جواب: ما كه بحث مذكور را در مباحث الفاظ بيان كرديم، تذكّر هم داده‌ايم كه بدانيد بحث مقدّمه واجب، جزء مباحث عقليّه است امّا صاحب معالم چنين تذكّرى نداده‌اند.