پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٠٨ - شرح و تفسير وصيّت نامه كوتاه و پر محتوا

عصاره روح و فكر خود را در قالب اين وصيّت‌نامه ريخته و براى پيروان مكتبش به تاريخ مى‌سپارد، مى‌فرمايد: «اما وصيّت من اين است كه: چيزى راهنماى خدا قرار ندهيد، و سنّت و شريعت محمّد صلّى اللّه عليه و آله را ضايع مكنيد!، اين دو ستون محكم را بر پا داريد، و اين دو چراغ پر فروغ را فروزان نگهداريد، و (در اين حال) نكوهشى بر شما نخواهد بود مادام كه (از اين دو امر) منحرف نشويد» (أمّا وصيّتي: فاللّه لا تشركوا به شيئا، و محمّدا صلّى اللّه عليه و آله، فلا تضيّعوا سنّته. أقيموا هذين العمودين، و أوقدوا هذين المصباحين، و خلاكم ذمّ‌ [١] ما لم تشردوا [٢]).

«شرك» در اين جا به معنى وسيع كلمه، اراده شده، كه هم شامل شرك در ذات و صفات مى‌شود و هم شرك در افعال، و به تعبير ديگر هر گونه گرايش به غير خدا چه در اعتقاد باشد، چه در عمل، در اين تعبير وارد است، همان گونه كه «سنّت» پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به معنى وسيع آن اراده شده كه شامل تمام برنامه‌هاى عبادى و اخلاقى و سياسى و اجتماعى مى‌شود، در واقع تمام اسباب سعادت انسان در اين دو جمله خلاصه شده است. اگر به غير خدا عشق نورزد، و جز

[١] «خلاكم ذم» ضرب المثلى است در ميان عرب، و مفهومش اين است كه نكوهشى بر شما نيست چرا كه وظيفه خود را انجام داده‌ايد. بعضى مى‌گويند نخستين كسى كه اين جمله را به كار برد «قصير بن سعد» غلام «جزيمه» (يكى از شاهان عرب) بود كه به دست مردى به نام «زباء» كشته شد. «قصير» به خواهرزاده پادشاه گفت انتقام خون «جزيمه» را بگير، او در پاسخ گفت من چگونه دسترسى به قاتل پيدا كنم او از عقاب آسمان هم گريز پاتر است.

«قصير» گفت: «اطلب و خلاك ذم؛ تو در مقام خونخواهى باش ديگر نكوهشى بر تو نخواهد بود» (هر چند دسترسى پيدا نكنى). (شرح نهج البلاغه بيهقى از علماى قرن ششم، صفحه ٢٣٩ ذيل خطبه مورد بحث).

[٢] «لم تشردوا» از مادّه «شرد» (بر وزن سرد) به معنى پراكنده شدن و آواره گشتن است و در جمله بالا منظور اين است كه مادامى كه از حق دور نشويد.