پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٨٦ - شرح و تفسير

و به همين مناسبت اين خطبه را ايراد كرد، خطبه‌اى كه مملوّ از درس‌هاى توحيدى و تربيتى است.

در آغاز اين خطبه براى آماده ساختن مردم و زنده شدن روح توحيد و خداپرستى، كه سرچشمه هر خير و بركت است، چنين مى‌فرمايد: «آگاه باشيد! زمينى كه شما را بر دوش خود حمل كرده، و آسمانى كه بر سر شما سايه افكنده، هر دو مطيع فرمان پروردگار شما هستند» (ألا و إنّ الأرض الّتي تقلّكم‌ [١]، و السّماء الّتي تظلّكم، مطيعتان لربّكم).

و در ادامه مى‌افزايد: «اين دو بركات خود را همواره به شما مى‌بخشند، ولى نه به خاطر ترس از شماست، نه براى تقرّب به شما و نه از جهت انتظار نيكى از طرف شما، بلكه (از سوى خدا) مأمور رساندن منفعت به شما شده‌اند، و به فرمان او گردن نهاده و به آنها دستور داده شده كه قيام به مصالح شما نمايند، و چنين كرده‌اند» (و ما أصبحتا تجودان لكم ببركتهما توجّعا لكم، و لا زلفة إليكم، و لا لخير ترجوانه منكم، و لكن أمرتا بمنافعكم فأطاعتا، و أقيمتا على حدود مصالحكم فقامتا).

تعبير به «سماء» (آسمان) اشاره به ابرها يا محلى است كه ابرها در آن جا در حركتند؛ زيرا عرب واژه «سماء» را به معنى طرف بالا به كار مى‌برد. گاه به محل ستارگان اطلاق مى‌كند و مى‌گويد: ستارگان آسمان، و گاه به محل خورشيد و ماه، و گاه به محل ابرها و حتى محلى كه شاخه‌هاى بلند درختان در آن قرار دارند، آسمان مى‌گويد، مانند: « «أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِي السَّماءِ»؛ ريشه آن‌

[١] «تقلكم» از مادّه «اقلال» به معنى حمل كردن و برداشتن چيزى گرفته شده است و از آن جا كه انسان روى زمين زندگى مى‌كند گويى زمين او را بر دوش خود حمل كرده است. در بسيارى از شروح نهج البلاغه به جاى «تقلكم»، «تحملكم» آمده كه همان معنا را مى‌رساند.