پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٤ - نكته بلاى بزرگ حكومتها

منظور از «أخذ» گرفتن نعمتها و مواهب الهى است و منظور از «أعطى» بخشيدن آنهاست و نيز منظور از «أبلى» دادن نعمت و منظور از «و ابتلى» آزمودن به وسيله گرفتن نعمتهاست و به همين دليل بسيارى از شارحان نهج البلاغه اين دو جمله را تفسيرى دانسته‌اند (يعنى اخذ را مساوى ابلى و اعطى را مساوى ابتلى ذكر كرده‌اند).

ولى احتمال دارد اوّلى اشاره به نعمتهاى مادى و دوّمى اشاره به نعمتهاى معنوى باشد؛ زيرا واژه اخذ بيشتر در امور مادى به كار مى‌رود.

به هر حال از تعبيرات بالا به خوبى استفاده مى‌شود كه، ممكن است گرفتن نعمتها نيز خودش نعمتى باشد زيرا گاه وفور نعمت سبب غرور و دورى از خدا و بيگانگى از خلق مى‌گردد.

اضافه بر اين حمد در برابر سلب نعمتها نشانه تسليم مطلق در برابر مشيّت الهى است.

سپس به ذكر سه وصف ديگر از اوصاف پروردگار كه در واقع هشدارى است به همه انسانها كه مراقب خويش و اعمال و نيّات خويش باشند اشاره كرده، مى‌فرمايد: «همان كسى كه نزد هر چيز مخفى حاضر است (و از آن آگاهى دارد) و در درون (جانها) حضور دارد و از آنچه سينه‌ها در خود پنهان داشته، و (نيز) از خيانت چشمها با خبر است» (الباطن لكلّ خفيّة [١]، و الحاضر لكلّ سريرة، العالم بما تكنّ الصّدور، و ما تخون العيون).

اين اوصاف، به خوبى نشان مى‌دهد كه علم پروردگار علم حضورى است يعنى او در هر كجا حاضر و ناظر است، پنهان و آشكار براى او مفهوم ندارد،

[١] «لام» در «لكلّ خفيّة» به معنى «فى» يا به معنى «مع» است همچنين «لام» در «لكلّ سريرة».