پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٢٠ - شرح و تفسير هدفى جز احياى حق و عدالت نداشتيم

درسهاى فراموش نشدنى به همه حاكمان مؤمن و مخلص مى‌دهد.

نخست مى‌فرمايد: «خدايا! تو مى‌دانى كه آنچه را ما (در امر حكومت) انجام داديم، نه به خاطر بدست آوردن سلطنت و مقام بود، و نه براى نيل به متاع پست دنيا» (اللّهمّ إنّك تعلم أنّه لم يكن الّذي كان منّا منافسة [١] في سلطان، و لا التماس شي‌ء من فضول الحطام).

اين تعبير مى‌تواند اشاره به اصل پذيرش بيعت بر خلافت از سوى مردم بوده باشد، يا اشاره به درگيريها و جنگهايى كه ميان او و دشمنان در «صفّين» و مانند آن واقع شد، و در هر حال انگيزه‌هاى اصلى حكومت خود كامگان در آن منعكس شده است كه آنها هميشه براى دو چيز تلاش مى‌كنند، به دست آوردن مقام به هر قيمت كه باشد و به چنگ آوردن مال دنيا از هر كس و هر كجا ممكن شود.

در واقع همان حبّ جاه و حبّ مال است كه در سراسر تاريخ بشر و حتى امروز بر حكومتهاى خود كامه، سايه افكنده است.

امام عليه السّلام اگر اين سخن را مى‌گويد، در عمل نيز آن را به خوبى ثابت كرده است؛ در شوراى شش نفرى «عمر»، هنگامى كه رسيدن به حكومت را مشروط به انحراف از مسير رسول اللّه كردند، امام عليه السّلام آن را نپذيرفت و هنگامى كه «طلحه» و «زبير» پيشنهادهاى خلاف براى وفادارى خود به حكومت امام عليه السّلام، مطرح كردند با كمال صراحت آن را پس زد.

[١] «منافسه» در اصل به معنى تلاش دو انسان است كه هر كدام مى‌خواهد چيز نفيسى كه ديگرى دارد نصيب او نيز بشود در واقع يك نوع رقابت و مسابقه سالم دو انسان در رسيدن به كمالى از كمالات است ولى اين واژه‌گاه در موارد منفى نيز بكار برده مى‌شوند و در مورد كسانى كه براى غلبه بر مال و مقامى با يكديگر رقابت مى‌كنند استعمال مى‌گردد و در خطبه مورد بحث، معنى دوّم اراده شده است.