پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٢ - شرح و تفسير آينده شما تاريك است!

خبر مى‌دهد همان آينده‌اى كه امام عليه السّلام در ميان آنها وجود ندارد و آنان گرفتار تفرقه و پراكندگى و ضعف و زبونى مى‌شوند، بنابر اين ارتباط اين بخش، با بخش سابق نيز امكان‌پذير است.

ولى به هر حال، چه بخش مستقلى باشد و چه بخش مرتبطى، كلام امام عليه السّلام است و خبر از آينده تلخ كسانى مى‌دهد كه عافيت طلبى را بر جهاد مقدّم مى‌شمرند مى‌فرمايد: «گويا مى‌بينم كه در صحنه نبرد از برابر دشمن فرار مى‌كنيد و صداى همهمه شما هنگام فرار همچون صداى ازدحام سوسماران به هنگام حركت است!» (و كأنّي أنظر إليكم تكشّون كشيش الضّباب) [١].

اين تعبير، ممكن است اشاره به اين باشد كه سوسمارها هنگامى كه به طور گروهى حركت مى‌كنند به هم مى‌خورند و از برخورد آنها به يكديگر صدايى بر مى‌خيزد، يعنى هنگام فرار آن چنان دستپاچه و وحشت زده‌ايد كه بى‌اختيار به هم مى‌خوريد و صداى به هم خوردن شما به گوش مى‌رسد.

سپس مى‌افزايد: «نه قادر برگرفتن حقى هستيد و نه توان داريد از ظلم و ستمى جلوگيرى كنيد» (لا تأخذون حقّا و لا تمنعون ضيما) [٢].

چه حالى از اين بدتر كه انسان به قدرى ضعيف و ناتوان گردد كه نتواند از حق خود يا دوستان و بستگان و برادران دينى دفاع كند و نه در برابر ظلم و ستم نسبت به خويش و ديگران، بايستد و چنين حالتى به راستى دردناك و ذلت بار است.

[١] «كشيش» به معنى صدايى است كه زياد بلند نباشد، و به صداى «قورباغه» و «سوسمار» و صداى آهسته شتر اطلاق مى‌شود و «ضباب» جمع «ضب» (بر وزن ضد) به معنى سوسمار است.

[٢] «ضيم» به معنى ظلم و كم گذاردن حق است.