پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٠ - شرح و تفسير انتقام الهى!

الميّال‌ [١]؛ يأكل خضرتكم، و يذيب شحمتكم).

سپس مى‌افزايد: «اى أبا وذحة! بر فشارت بيفزا!» (و از اين مردم ناسپاس و سركش انتقام بگير!) (إيه أبا وذحة!) [٢].

همه مفسّران «نهج البلاغه» گفته‌اند: «منظور از «غلام ثقيف»، «حجّاج بن يوسف ثقفى» است كه از قبيله «بنى ثقيف» بود و در دوران حكومت «عبد الملك مروان»، به عنوان والى «كوفه» انتخاب شد، مردى بسيار سنگدل، خون‌خوار، پست و آلوده بود و «عبد الملك» مخصوصا او را براى انتقام گرفتن از مردم «كوفه» و خاموش كردن شعله‌هاى قيام بر ضد «بنى اميه» انتخاب كرده بود و همان‌گونه كه امام عليه السّلام در اين سخنش پيش بينى فرموده، او بر هيچ كس و هيچ چيز رحم نكرد، اموال مردم را غارت مى‌نمود و از خون‌ريزى ابا نداشت و چنان مردم در زمان او تحت فشار واقع شدند كه به گفته امام عليه السّلام از آنها تنها استخوان و پوستى باقى ماند.

توجه داشته باشيد «خضرة» گر چه به معنى محصول باغها و زمينهاى كشاورزى است ولى در اين جا اشاره به تمام اموال است كه «حجاج» به غارت مى‌برد و تعبير «و يذيب شحمتكم» (چربى بدن شما را آب مى‌كند) كنايه از فشار زيادى است كه بر مردم وارد كرد، و چنان ضعيف شدند كه گويى تنها استخوان و پوستى از آنها باقى ماند.

و اين است عاقبت كسانى كه رهبر آگاه و بيدار و دلسوز و مهربان و عادلى‌

[١] «ميّال» از مادّه «ميل» به معنى انسان هوسباز است.

[٢] «وذحه» همان‌گونه كه در متن خواهد آمد به معنى پشكل يا بول گوسفند است كه به پشم او مى‌چسبد و همچنين به معنى سوسك آمده است ولى در بعضى كلمات «ابن ابى الحديد» آمده كه معنى دوّم در هيچ يك از لغات عرب ديده نشده، در حالى كه مراجعه به متون لغت نشان مى‌دهد كه بسيارى از ارباب لغت اين معنى را جزء معانى «وذحه» ذكر كرده‌اند.