دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٦١ - سخن ابن ابى الحديد درباره دانشهاى امام على

سخن ابن ابى الحديد درباره دانش‌هاى امام على‌

ابن ابى الحديد در مقدّمه شرح نهج البلاغة مى‌گويد: دانستى كه شريف‌ترينِ دانش‌ها، دانش الهى است؛ چون ارزش دانش، به ارزشِ دانسته شده است و آنچه در دانش الهى دانسته مى‌شود [، يعنى خداوند]، اشرف موجودات است. بنا بر اين، دانش الهى، شريف‌ترينِ دانش‌هاست. دانش الهى از سخن على ٧ برگرفته شده، از او نقل شده، به او پايان مى‌يابد و از او شروع شده است.

معتزليان كه اهل توحيد و عدل و صاحبان انديشه‌اند و مردم، دانش كلام را از آنان ياد گرفته‌اند شاگردان و ياران على ٧ هستند؛ چون بزرگِ معتزله، واصل بن عطا، شاگرد ابو هاشم عبد اللّه بن محمّد بن حنفيه است و ابو هاشم، شاگرد پدرش و پدرش شاگرد على ٧ بود.

و امّا اشعريان، آنان به ابو الحسن على بن اسماعيل بن ابى بِشْر اشعرى مى‌رسند و او شاگرد ابو على جُبّايى بود و ابو على، يكى از استادان معتزله است. پس اشعريان در نهايت به استاد و معلّم معتزله، على بن ابى طالب ٧ مى‌رسند. و امّا رسيدن اماميّه و زيديه به على ٧ آشكار است.

از جمله دانش‌ها، دانش فقه است و او (على ٧)، اصل و پايه فقه است و هر فقيهى در اسلام، ريزه‌خوارِ خوان اوست و بهره گيرنده از فقه او.

و امّا ياران ابو حنيفه، مثل ابو يوسف و محمّد و غير آن دو، فقه را از ابو حنيفه گرفته‌اند. و امّا شافعى، نزد محمّد بن حسنْ درس خوانده‌كه فقه او هم به ابو حنيفه‌