دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ

تتمه بخش يازدهم

تتمه پرتو اول

باب دوم راههاى خداشناسى

2/ 1 فطرت

2/ 2 خرد

2/ 2 1 نشانههاى تدبير

2/ 2 2 پيدايش آفرينش

2/ 2 3 خودشناسى

2/ 2 4 از هم گسستن تصميمها

2/ 3 1 دريده شدن حجابهاى نور

2/ 3 2 مفهوم ديدن خدا با دل

باب سوم موانع خداشناسى

3/ 1 گناهان

3/ 2 غفلت

3/ 3 بيمارى دلها

3/ 4 حجاب آفريدگان

باب چهارم آنچه در شناخت خدا ممكن نيست

4/ 1 خداشناسى به وسيله حواس

4/ 2 شناخت كنه ذات خدا

4/ 3 احاطه يافتن قلب بر او

4/ 4 توصيف او با غير آنچه خودش وصف كرده است

باب پنجم صفات ثبوتى

5/ 1 يكتا

5/ 2 صمد

5/ 3 دانا

5/ 4 گواه

5/ 5 شنواى بينا

5/ 6 لطيف آگاه

5/ 7 توانمند

5/ 8 نيرومند

5/ 9 چيره

5/ 10 استوار

5/ 11 زنده

5/ 12 اول و آخر

5/ 13 آشكار و نهان

5/ 14 نزديك دور

5/ 15 جداى پيوسته

5/ 16 عزيز حكيم

5/ 17 بخشنده مهربان

5/ 18 بىنياز

5/ 19 بزرگ

5/ 20 اراده كننده

5/ 21 اندازهگيرنده

5/ 22 سخنگوينده

5/ 23 آفريننده

5/ 24 مالك

5/ 25 دادگر

باب ششم صفات سلبى

6/ 1 اندازه

6/ 2 مانند

6/ 3 دگرگونى

6/ 4 حركت و سكون

6/ 5 پدر و فرزند

باب هفتم مجموعه نامها و صفات

پرتو دوم شناخت آفريدگان خدا

باب اول آغاز آفرينش و آفرينش آسمانها

باب دوم آفرينش فرشتگان

باب سوم آفرينش زمين و آماده سازى آن براى زندگى

باب چهارم آفرينش انسان

4/ 1 آدم، ابو البشر

4/ 2 نسل آدم

باب پنجم آفرينش حيوانات

5/ 1 پرندگان

5/ 2 طاووس

5/ 3 ملخ

5/ 4 خفاش

5/ 5 مورچه

5/ 6 جانوران و ماهيان

پرتو سوم شاخههاى گوناگون دانش او

باب اول جامعهشناسى

1/ 1 جامعه پيش از بعثت

1/ 2 انواع مردم

1/ 3 صفات منافقان

1/ 4 سرچشمه اختلاف مردم

1/ 5 گوناگون

باب دوم روانشناسى

2/ 1 انواع نفس

2/ 2 حالتهاى روح آدمى

2/ 3 همگونى روحها

2/ 4 پيوند برخى خلقيات با يكديگر

2/ 5 پيوستگى بين ويژگىهاى ظاهرى و باطنى

2/ 6 نقش ويژگىهاى روحى در رفتارها

2/ 7 نقش بزرگمنشى نفس در اخلاق و رفتار

2/ 8 نقش اخلاق در رزق و روزى

2/ 9 عوامل خودسازى

2/ 9 1 مبارزه

2/ 9 2 پايدارى

2/ 9 3 ياد خدا

2/ 9 4 پرهيزگارى

2/ 9 5 قناعت

2/ 9 6 فراوانى روزى

2/ 9 7 لذتهاى حلال

2/ 9 8 حكمتهاى نغز

2/ 10 عوامل ويرانى روان

2/ 10 1 هوسرانى

2/ 10 2 خودپسندى

2/ 10 3 از بين بردن حقوق

2/ 10 4 همنشينى با شروران

2/ 10 5 همنشينى با نابخردان

2/ 10 6 تنگدستى

2/ 10 7 با اكراه، دل را به كارى وادار كردن

2/ 11 روشهاى نفوذ در دل ديگران

2/ 11 1 حسن نيت

2/ 11 2 خوشگمانى

2/ 11 3 خوشخلقى

2/ 11 4 خوشگفتارى

2/ 11 5 خوشرفتارى

2/ 11 6 نرمخويى

2/ 11 7 يكرنگى در دوستى

2/ 11 8 گشادهرويى

2/ 11 9 اظهار دوستى

2/ 11 10 فروتنى

2/ 11 11 وفا

2/ 11 12 انصاف

2/ 11 13 راستگويى

2/ 11 14 كرم

2/ 11 15 سخاوت

2/ 11 16 نيكوكارى

2/ 11 17 بخشندگى

2/ 11 18 ترك حسدورزى

2/ 11 19 ناديده گرفتن بدىها

2/ 11 20 دل كندن از داشتههاى مردم

2/ 11 21 دادگرى

2/ 11 22 كارآمدى

2/ 11 23 صله رحم

2/ 11 24 هديه دادن

2/ 11 25 نصيحت

2/ 11 26 نكوهش خردمند

2/ 11 27 مجموعهاى از عوامل دوستىزا

2/ 12 موانع نفوذ در دل ديگران

2/ 12 1 پليدى جان

2/ 12 2 بداخلاقى

2/ 12 3 عيبجويى

2/ 12 4 خردهگيرى بر دوستان

2/ 12 5 مشاجره

2/ 12 6 حماقت

2/ 12 7 شرمنده كردن

2/ 12 8 خساست

2/ 12 9 رنجش

2/ 12 10 گردنكشى

2/ 12 11 بىوفايى

2/ 12 12 كينه

2/ 12 13 حسادت

2/ 12 14 نيرنگ

2/ 12 15 پيروى از سخنچين

2/ 12 16 سركوفت زدن بسيار

2/ 12 17 ترك مراوده

2/ 12 18 بىانصافى

2/ 12 19 نيكى نكردن

2/ 12 20 خودپسندى، بد اخلاقى و كم صبرى

2/ 13 آنچه ويژگىهاى روانى را آشكار مىكند

2/ 14 روانشناسى تربيتى

2/ 14 1 پرداختن به تربيت فرزندان

2/ 14 2 عدالت بين فرزندان

2/ 14 3 عدالت با كودكان

2/ 14 4 روش آموزش

2/ 14 5 روشهاى تربيت

باب سوم تاريخ

3/ 1 اهتمام امام به دانش تاريخ

3/ 2 تأكيد امام بر پندگيرى از تاريخ

باب چهارم سخنورى

4/ 1 سخنى فراگير در موعظه

4/ 2 راه روشن

4/ 3 ويژگىهاى پرهيزگاران

4/ 4 خطبه شيوا

4/ 5 پرهيز از غفلت

4/ 6 شتاب به عمل صالح

4/ 7 بىرغبتى به دنيا

4/ 8 دعوت هميشگى وى از ياران خود

باب پنجم ادبيات

5/ 1 آگاهى امام به همه زبانها

5/ 2 بنيان گذار علم نحو

5/ 3 فصاحت و بلاغت امام

5/ 4 خطبه بدون الف

5/ 5 خطبه بدون نقطه

5/ 6 امام و فن شعر

پژوهشى درباره اشعار آن حضرت و ديوان منسوب به وى

باب ششم اتمشناسى

باب هفتم رياضيات

باب هشتم فيزيك

باب نهم زمينشناسى و هواشناسى

9/ 1 وظيفه كوهها در زمين

9/ 2 بردن ابرهاى بارانزا بر بلنداى كوهها

9/ 3 كوهها، مخازن آب رودها

باب دهم پيش از آن كه مرا از دست بدهيد، از من بپرسيد

رسوايى كسى كه گفت «از من بپرسيد»، جز پيامبر و امام

باب يازدهم حاضر جوابى

سخن ابن ابى الحديد درباره دانشهاى امام على

بخش دوازدهم داورىهاى امام على

فصل يكم نگاه كلى

1/ 1 آگاهترين امت به موازين قضا

1/ 2 آغاز داورىهاى على

1/ 3 تسلطش بر داورى

فصل دوم نمونههايى از داورىهاى امام على در زمان پيامبر

2/ 1 كشتگان در دام شير

2/ 2 مردى كه گاوش الاغ ديگرى را كشته بود

2/ 3 كسى كه اسبش گريخته و مردى را كشته بود

2/ 4 نزاع دو نفر بر سر يك فرزند

2/ 5 حكم نيشگونگيرنده و فراركننده

فصل سوم نمونههايى از داورىهاى امام على پس از پيامبر

3/ 1 مردى كه شراب خورده بود و از حرمت آن، آگاه نبود

3/ 2 دخترى كه دوشيزگىاش با انگشت، زايل شده بود

3/ 3 زن متهم به زنا

3/ 4 زن ديوانهاى كه زنا كرده بود

3/ 5 زنى كه پس از شكنجه، به زنا اعتراف كرده بود

3/ 6 زنى كه شش ماه پس از آمدن شوهرش زاييد

3/ 7 زنى كه از ناچارى، به زنا تن داده بود

3/ 8 مرد همسردار يمنى كه در مدينه زنا كرده بود

3/ 9 اجراى حد بر قدامه

3/ 10 زنى كه جوانى را به زنا كردن با خويش متهم كرده بود

3/ 11 زنى كه فرزندش را از خود، نفى كرده بود

3/ 12 دو زن كه بر سر يك كودك، نزاع كرده بودند

3/ 13 ديه بچه بر عهده خليفه

3/ 14 عمر و بيابان نشين

3/ 15 مرد دو سر

3/ 16 دو مردى كه براى بردن مال زنى، نيرنگ كرده بودند

3/ 17 پنج نفر كه به جرم زنا دستگير شده بودند

3/ 18 طلاق دادن زن در روزگار شرك

3/ 19 زنى كه با نوجوانى نابالغ، زنا كرده بود

3/ 20 كسى كه گاوش شتر ديگرى را كشته بود

3/ 21 مردى كه برادر مردى ديگر را كشته بود

3/ 22 آزمايش ادعاگر

3/ 23 حامله شدن زن باكره

3/ 24 ادعاى مردن شوهر در عده طلاق

3/ 25 قصاص چشم، در حالى كه ظاهرا سالم بود

فصل چهارم نمونههايى از داورىهاى امام على در زمان حكومتش

4/ 1 داورىاى چون داورى داوود

4/ 2 دو مردى كه بر سر هشت درهم اختلاف داشتند

4/ 3 دو نفرى كه هر يك از آنها مدعى بود كه آن ديگرى بنده اوست

4/ 4 دو نفرى كه مدعى مالكيت استرى بودند

4/ 5 مردى كه مدعى بود بندهاش بدون اجازه او ازدواج كرده است

4/ 6 مرد يك چشمى كه چشم سالمش ضربه ديده بود

4/ 7 مردى كه يك چشمش ضربه ديده بود

4/ 8 دخترى كه برادرانش پنداشتند حامله است

4/ 9 شش نفرى كه يكى از آنان غرق شد

4/ 10 مردى كه به ديگرى گفته بود بر مادرت محتلم شدهام

4/ 11 شراب نوشيدن در ماه رمضان

4/ 12 نوزادى كه دو سر داشت

4/ 13 ملحق كردن بچه به پدرى كه عزل مىكرد

4/ 14 سنگسار نكردن زناكار، به خاطر دسترسى نداشتن به همسر

4/ 15 گذشت از دزد به خاطر خواندن سوره بقره

4/ 16 گذشت از كسى كه پس از اقرار به لواط، توبه نموده بود

4/ 17 اجراى حد بر كسى كه اقرار به زنا كرد

4/ 18 زن باردارى كه ترسيده و بچهاش را سقط كرده و خود، مرده بود

4/ 19 قطع كردن دست دزد

بخش سيزدهم كرامتهاى امام على

فصل يكم پذيرفته شدن دعاهاى امام

1/ 1 پذيرفته شدن دعاى وى در حق زادان درباره حفظ قرآن

1/ 2 پذيرفتهشدن دعاىوى در حقجوانىكه نيمىاز بدنش فلج شدهبود

1/ 3 پذيرفته شدن دعاى وى براى پايين رفتن آب فرات

1/ 4 پذيرفته شدن نفرين وى درباره طلحه و زبير

1/ 5 پذيرفته شدن نفرين وى درباره بسر بن ارطات

1/ 6 پذيرفته شدن نفرين وى در حق انس بن مالك

1/ 7 پذيرفته شدن نفرين وى درباره جاسوس معاويه

1/ 8 پذيرفته شدن نفرين وى درباره حسن بصرى

1/ 9 پذيرفته شدن نفرين وى درباره بصريان

1/ 10 پذيرفته شدن نفرين وى درباره كسى كه وى را تكذيب كند

1/ 11 پذيرفته شدن نفرين وى درباره جوانى كه او را ستمگر خواند

فهرست تفصيلى

دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٣ - ٢/ ١٤ ٢ عدالت بين فرزندان

مى‌نگرد، مردم‌اند؛ چرا كه هر كس، نيكويى‌هاى خود را در [آينه‌] دوستان خويش و بدى‌هاى خود را در [آينه‌] دشمنان خويش مى‌بيند.

٢/ ١٤

روان‌شناسى تربيتى‌

٢/ ١٤- ١

پرداختن به تربيت فرزندان‌

٥٥٤٥. امام على ٧‌ در سفارش به پسرش حسن ٧: قلب نوجوان، چون زمين خالى است. هر چه در آن افكنى، مى‌پذيرد. من پيش از آن كه دلت سخت و خِردت مشغول شود، به تربيت تو پرداختم.

٢/ ١٤- ٢

عدالت بين فرزندان‌

٥٥٤٦. ربيع الأبرار: هنگامى كه على ٧ در بصره با زنى از قبيله نَهْشَل ازدواج كرد، خود بر روى تخت نشست، حسن ٧ را در سمت راست و حسين ٧ را در سمت چپ و محمّد بن حنفيّه را پايين نشانْد، و ترسيد كه اين كار، او را برنجاند. از اين رو فرمود: «پسرم! تو پسر منى و اين دو، پسران پيامبر خدا».

٥٥٤٧. امام على ٧: پيامبر خدا، مردى را ديد كه دو فرزند داشت و يكى از فرزندان خود را بوسيد و ديگرى را نبوسيد. فرمود: «چرا بين آن دو، برابرى به كار نبستى؟».