دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٥٥ - باب اول آغاز آفرينش و آفرينش آسمانها

باب اوّل: آغاز آفرينش و آفرينش آسمان‌ها[١]

٥٢٩٦. امام على ٧‌ در سخنرانى‌اش كه در آن، آفرينش جهان را توصيف مى‌كند: آن‌گاه، خداى سبحان، فضاهاى شكافته و كرانه‌هاى باز و هواى بين جَو را آفريد، و در آنها آبى را كه موج‌هاى آن در هم مى‌شكست و بر هم مى‌آمد، جارى ساخت، و آن آب را بر بادى شديد و پُر وزش، سوار كرد و به باد، فرمان داد تا آب را باز گرداند، و باد را بر بستن آب، مأمور كرد و در مرز آن، نگه داشت.

[١] امام على ٧ در چند جاى نهج البلاغة از خلقت هستى سخن گفته است. چكيده نظريه ايشان درباره آفرينش هستى به اين شرح است:

آغاز آفرينش، فضا بود كه خدا آن را از نيستى پديد آورد و در آن، نواحى و كناره‌ها و راه‌هاى هوايى ايجاد كرد. آن‌گاه، خداى عز و جل در اين فضا، مايعى سنگين و موّاج آفريد و آن را در معرض بادى قوى قرار داد كه آن را برهم آورد و از گسترش و پراكندگى حفظش كرد. آن‌گاه، بادى سترون از نوع ديگر بيافريد كه بر آن مايع از يك سو وزيدن آغازيد و آن را بر هم زد و به حركت وا داشت و آن را چون مشك سقّايان برهم زد و در نتيجه چون دودى در فضا پراكنده گشت. از گاز به دست آمده، آسمان‌ها و ستارگان و سيّارات را آفريد و فاصله بين كهكشان‌ها همچنان انباشته از اين گاز است. ستارگان با گرد آمدن ذرّه‌هاى اين گاز در يك مركز معيّن، به شكل جرم پديد آمدند و اين، حاصل چرخش ذرّات به دور اين مركزها بود و با خنك شدن اين گازها و با تبديل شدن آنها به عناصرى سفت‌تر، گازها به سيّالاتى تبديل شدند كه نمونه آنها در خورشيد است. آن‌گاه، سيّالات به اجسام سختى نظير آنچه در زمين و سيّارات است، تبديل گشتند( تصنيف نهج البلاغة: ص ٧٨٨٧٧٧).