عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٤٦ - كلام علامه مجلسى رحمه الله در شرح حديث نيت

١١- نيت، روح و جان عمل است و عمل به منزله بدن براى اين روح است، خير و شر بدن كه عمل است تابع خير و شر نيت است، چنانچه شرافت و خباثت بدن تابع شرافت و خباثت روح است؛ به اين اعتبار، نيت مؤمن از عملش بهتر و نيت كافر از عملش بدتر است.

١٢- نيت و قصد مؤمن در مرحله اول خدا و سپس عمل است و عمل وسيله‌اى است كه مؤمن را به مقصد مى‌رساند، پس نيت و قصد خير از عمل بهتر است و نيت كافر در مرحله اول غير خدا و سپس عمل است و با عمل به قصدش مى‌رسد، پس قصد شر از عمل شر بدتر است.

علامه مجلسى رحمه الله آن مرد بزرگى كه در زنده كردن آثار اهل بيت : بى‌نمونه بوده، پس از نقل اين دوازده احتمال- كه در توضيح روايت گذشته آمده- مى‌گويد:

بعضى از اين احتمالات را اگر به دقت بنگريم، مى‌بينيم كه بازگشت به بعض ديگر دارد و سبب اين همه نظر در جنب اين روايت به خاطر عدم تحقيق افراد در حقيقت نيت است.

آنچه كه به نظرم پسنديده مى‌رسد اين است كه تصحيح نيت از شوائب و خالص كردن آن، از سخت‌ترين و پررنج‌ترين اعمال است، سلامت نيت تابع حالتى است كه نفس به آن متصف است و كمال اعمال و قبولى و برترى آن منوط به آن حالت است و تصحيح نيت ميسر نيست مگر به اخراج حب دنيا و افتخار به آن و عزيز شمردن خود به آن از قلب، آن هم به رياضت‌هاى سنگين و تفكرات صحيحه و كوشش‌هاى زياد امكان دارد و گرنه شستشوى قلب از اين امور كار ساده‌اى نيست.

قلب، فرمانده و حاكم وجود است و هرچه بر او استيلا داشته باشد، ساير جوارح از وضع او پيروى مى‌كنند، بلكه حصارى است كه هر محبتى به آن چيره شود، ساير اعضا و جوارح انسان آن محبت را به وسيله حركاتشان به خرج‌