عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٧٤ - سه عالم انسان

و هريك از اين عوالم را لوازم و آثار خاصى است كه تا به فعليت نرسد آن لوازم و آثار ظهور پيدا نمى‌كند.

پس هركس غرق در عالم طبيعت و حس گردد و آثار عالم طبع در او تحقق يابد و تمام حركاتش محكوم عالم حس شود، بدون شك به خاطر اين كه تمام همتش مصرف عالم طبع شده آثار عالم عقلى در او ضعيف شود و به بيان قرآن: [أخلد إلى الأرض‌][١] گردد؛ يعنى يك موجود به تمام معنى زمينى و مادى شود كه آثارى كه از او ظهور و بروز مى‌كند، فقط آثار مادى يا به فرموده قرآن كريم حيوانى است؛ اين چنين انسان قدرت پروازش از زمين به سوى عالم ملكوت خاموش مى‌شود و موجودى مى‌گردد كه فقط داراى جنبه حيوانى است و در عمل و حركت از حيوانات بدتر و به فرموده صريح قرآن:

[إن هم إلا كالأنعام بل هم أضل سبيلا][٢].

آنان جز مانند چهارپايان نيستند بلكه آنان گمراه‌ترند!

ولى كسى كه با كمك هدايت انبيا و اوليا و ائمه و قرآن به عالم عقلى راه پيدا كند و آن چنان بكوشد كه آثار عالم عقلى به عالم مثال و حس غلبه پيدا كند و حاكم بر مملكت وجودش عقل هدايت شده باشد، موجودى روحانى مى‌شود و در طريق تكامل به آنجا مى‌رسد كه حقيقت وجود و نفسش و روحش براى او منكشف مى‌شود و اين وقت است كه همه حجاب‌هاى ظلمانى و بلكه همه حجاب‌هاى نورانى- كه ميان او و شناخت خداى تعالى است- برداشته مى‌شود و فرمايش رسول الهى ٦ درباره او تحقق پيدا مى‌كند كه فرمود:

[١] -اعراف( ٧): ١٧٦.

[٢] -فرقان( ٢٥): ٤٤.