عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٢٥ - توضيح ذكر از زبان عارفان

و چون كسى به راه ذكر حق سبحانه و تعالى در آمد، همه علايق از او منقطع گردد، حق سبحانه و تعالى مى‌فرمايد:

أنا جليس من ذكرنى‌[١].

من همنشين كسى هستم كه مرا همواره ياد كند.

و در مجلس او جز او را راه نبود.

ذوالنون مصرى گويد:

هركه حق را ياد كند، چنان كه حقيقت ذكر است، همه چيز در ضمن آن ذكر فراموش كند و شرفى است ذكر را كه هيچ عبادتى ديگر را نيست و آن شرف آن است كه ذكر موقت نيست و عبادات ديگر موقت است.

جبرئيل به نزديك رسول ٦ آمد و گفت:

حق تعالى سلام مى‌گويد و مى‌فرمايد: امت تو را عطايى دادم كه هيچ امت را ندادم. گفت: اين چيست؟ گفت ذكر حق تعالى در همه اوقات و در همه احوال.

ذكر بر سه نوع است:

ذكر زبان، ذكر دل، ذكر سر.

اما ذكر زبان يكى به ده است و ذكر دل را ثواب و جزا معين است، اما ذكر سر را جزا معدود نيست.

ذكر زبان را منشور اين است كه:

[فاذكروا الله كذكركم آباءكم أو أشد ذكرا][٢].

پس خدا را آن گونه كه پدرانتان را ياد مى‌كنيد يا بهتر و بيشتر از آن ياد كنيد.

[١] -الكافى: ٢/ ٤٩٦، باب ما يجب من ذكر الله، حديث ٤؛ مفتاح الفلاح: ٣٧١.

[٢] -بقره( ٢): ٢٠٠.