عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٢٩٠ - اقسام ذكر
[والذكر ذكران: ذكر خالص بموافقة القلب، وذكر صادق ينفى ذكر غيره كما قال رسول الله ٦ إنى لا أحصى ثناء عليك أنت كما أثنيت على نفسك فرسول الله ٦ لم يجعل لذكره مقدارا عند علمه بحقيقة سابقة ذكر الله عز وجل له من قبل ذكره له]
اقسام ذكر
ذكر بر دو قسم است:
اول: ذكر خالص، و آن ذكرى است كه فقط حال الهى قلب بدرقه اوست و مشوب به هيچ غرضى نيست.
دوم: ذكر صادق، و آن ذكرى است كه ذاكر، خدا را به هر صفتى ذكر مىكند به مقتضاى آن ذكر نيز عمل نمايد و اين حقيقت را بدان كه به هر قدرتى از علم و معرفت برسى، از ذكرى كه درخور حضرت اوست، عاجز خواهى بود، چنان كه حضرت رسالت پناه در مقام عجز و انكسار به جناب دوست عرضه مىداشت: من توانايى و قدرت بر احصا حمد و ثناى تو آنچنان كه لايق تو است ندارم.
رسول الله ٦ با وجود مناعت شأن و قرب به جناب حق، اظهار عجز و قصور مىنمودند و اظهار عجز و قصور نيست، مگر از جهت آنكه مىدانست كه قدرت بشرى به كنه حقيقت ذكر الهى نمىرسد و ذكر عبد در جنب حق، فوقالعاده قاصر و ناچيز مىباشد.