عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٤٥ - كلام علامه مجلسى رحمه الله در شرح حديث نيت

٩- مراد از نيت، حالتى است الهى كه در هنگام شروع عمل و انجام عمل بر وفق اوامر حضرت حق براى قلب، حاصل مى‌شود؛ قلبى كه به هنگام طاعت داراى انقياد مى‌شود و روى خود را از دنيا برگردانده، به سوى آخرت متوجه مى‌كند و اين حالت انقياد و آخرتى شدن قلب با عبادت جوارح و خوددارى اعضا از گناه شديدتر مى‌شود، چون بين جوارح و قلب رابطه شديدى است، هريك از ديگرى اثر بر مى‌دارد، شما ملاحظه كرده‌ايد، وقتى آفت و بلايى به اعضا مى‌رسد، به قلب سرايت كرده و بر او اثر مى‌گذارد و هرگاه حالتى مثلا مانند ترس به قلب عارض شود به اعضا و جوارح اثر كرده و آنان را به لرزه مى‌آورد، ولى قلب در وجود چون امير است و اعضا و جوارح چون رعيت و هدف از اعمالى كه بر جوارح قرار داده‌اند، نتيجه‌اى است كه بايد براى قلب حاصل شود و آن نتيجه همان روح انقياد و تسليم و خشوع و عشق و محبت نسبت به خداست؛ شما خيال مى‌كنيد كه پيشانى بر زمين گذاردن، براى اين است كه پيشانى و زمين به هم برسند؟ نه بلكه اين عمل اگر با معرفت و بينش انجام بگيرد، محصولش ايجاد حالت تواضع در قلب است، اما اگر بى‌توجه صورت بگيرد بود و نبود عمل مساوى است؛ پس نيت، روح عمل است و نيز نيت نتيجه‌بخش به عمل است، در اين صورت بايد گفت: نيت از عمل بهتر است.

١٠- نيت مؤمن است كه محرك و باعث بر عمل اوست؛ پس نيت، اصل و علت است و عمل، فرع آن؛ عمل حاصل نمى‌شود مگر به تصور مقصود حقيقى و تصديق به مقصود حقيقى و برانگيختن نفس به سوى آن، تا جايى كه عزم بر رسيدن به محبوب و به‌دست آوردن مقصود شديد گردد و به خاطر شدت گرفتن عزم، فعل خير واقع شود و با واقع شدن فعل بر اساس آن نيت انسان به مقصود برسد، پس روى اين حساب، نيت مؤمن از عملش بهتر و نيت كافر كه سبب عمل خبيث اوست، از عمل او بدتر است.