شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٦٤ - ٦- - الشرط الشرعى
١-مقدمۀ عقليه
٢-مقدمۀ شرعيه
مقدمات عقليه عبارتند از امورى كه اولا خارج از ذات و حقيقت واجبند.ثانيا وجود واجب خارجا متوقف بر آنهاست و ثالثا عقل استقلالا مىتواند اين توقف و وابستگى و مقدميت را ادراك كند بدون آنكه از شرع مقدس كمك بجويد؛مثل قطع مسافت نسبت به حج كه عقل توقف حج را بر قطع مسافت ادراك مىكند.و مثل مشى الى السوق نسبت به اشتراء لحم و نصب سلم نسبت به كون على السطح.
و مقدمات شرعيه عبارتند از امورى كه خارج از ماهيت واجب بوده و وجود واجب در خارج صحيحا متوقف بر آنهاست و عقل استقلالا اين وابستگى را نمىتواند ادراك كند بلكه بايد از طرف شارع بيان شود؛مانند وضوء نسبت به نماز؛استقبال الى القبله نسبت به نماز و...اينگونه مقدمات را مقدمات شرعيه مىنامند و نام ديگر آنها شرائط شرعيه است و وجه تسميهاش به اين نام آنست كه شرطيت و قيديت اين امر در مأمور به از ناحيۀ شارع است و شارع اينها را بعنوان شرط اخذ نموده است؛مثلا شارع فرموده«لا صلاة الا بطهور» و ما از اين سخن شارع،شرط بودن طهارت را در نماز بدست مىآوريم.و يا شارع فرموده«لا صلاة الا مع الاستقبال»و ما از اين كلام،شرطيت استقبال الى القبله را براى نماز مىفهميم.
سؤال:هدف ما از ذكر اين تقسيم چيست؟
جواب:هدف آنست كه ببينيم كداميك از اين دو قسم،داخل در محل نزاع ما در بحث مقدمۀ واجب است؟جناب مظفر مىفرمايد:
بنظر مشهور علما،هر دو قسم داخل در محل نزاع است،هم مقدمات عقليه و هم شرعيه.و لكن ميرزاى بزرگ نائينى(قدس سره) فرموده:بنظر ما تنها مقدمات عقليه داخل در محل نزاع مىباشند و اما شرائط شرعيه خارج از محل بحث هستند زيرا مقدمات شرعيه