شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٣ - ١- - اقسام الدليل العقلى
است كه در سر چهار فرسخى روزه باطل مىشود و بايد افطار كرد.
اين دليل را دليل شرعى مىگويند كه هر دو مقدمه را شارع گفته.
٢-و يا هر دو مقدمه عقلى محض است و هيچكدام را شارع نگفته مثل اينكه عقل گفته:العدل حسن.و همان گفته:كل ما حكم به العقل حكم به الشرع.و نتيجه گرفت كه فالعدل حسن شرعا.و هكذا نسبت به قبح ظلم،اين قسم را مستقلات عقليه گويند چون حاكم على الاطلاق در اين استدلال و در نتيجهگيرى عقل است بدون كمك گرفتن از شارع.
٣-و يا يكى از دو مقدمه را شارع گفته و مقدمۀ ديگر را عقل مىگويد:صغرى نقلى است ولى كبرى عقلى است مثل اينكه شارع مىفرمايد:هذا الفعل واجب و عقل مىگويد:كل فعل واجب شرعا يلزمه عقلا وجوب مقدمته شرعا-يعنى ملازمه است بين وجوب ذى المقدمه و وجوب مقدمات آن،و نتيجه مىگيرد وجوب شرعى مقدمه را؛اين قسم را مستقلات عقليه مىگويند چون عقل در نيل به نتيجه استقلال ندارد بلكه به كمك شارع به نتيجه رسيده است.حال بحث ما در قسم دوم و سوم است و قسم اول از محل بحث ما خارج است.
توضيح عبارات مشكلۀ اين درس:
قوله:عند الاصوليين الإمامية:با قيد اصوليين خارج مىشود اخباريين از اماميه چون آنها به حكم عقل اعتنائى ندارند كما سياتى ان شاء اللّه تعالى.
و با قيد الإمامية خارج شد اهل سنت كه آنها دليل چهارم را نوعاً قياس مىدانند كما صرح به الغزالى در المستصفى ج ٢ ص ٢.
قوله:باى طريق من الطرق التى سياتى بيانها.
مراد همان اسباب حكم عقل عملى است كه پنج سبب است و سياتى ذكره ان شاء اللّه تعالى.
قوله:أو لزوم تركها فى انفسها.