شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٦٦ - دلائل اشاعره

[دلائل اشاعره]

مقدمه:

در منطق بما آموخته‌اند كه قياس از لحاظ صورت و هيئت يا اقترانى است و يا استثنائى.قياس استثنائى هم يا اتصالى است اگر صغرى شرطيه متصله باشد و يا انفصالى است،اگر صغرى شرطيه منفصله باشد.

فعلا بحث ما در قياس استثنايى اتصالى است.در اين‌گونه قياسات چهار احتمال وجود دارد كه دو احتمال آن منتج است و آن دو عبارتند از:

١-استثناى عين مقدم نتيجه مى‌دهد عين تالى را به عبارت ديگر از راه اثبات ملزوم نتيجه مى‌گيريم اثبات لازم را و در اين‌گونه قياس دو مرحله عمليات لازم است:

الف-اثبات ملزوم

ب-اثبات ملازمه

آنگاه حكم به لازم پرواضح است از اين نوع استدلال در مباحث حجت در رابطه با حجيت حكم عقل سخن خواهيم گفت و در علم كلام هم مورد بهره‌بردارى است.

٢-استثناى نقيض تالى نتيجه مى‌دهد نقيض مقدم را به عبارت ديگر از راه ابطال لازم نتيجه مى‌گيريم ابطال ملزوم را و يا از راه انتفاء لازم نتيجه مى‌گيريم انتفاء ملزوم را و در اين‌گونه استدلالها نيز بايد دو مرحله عمليات فكرى انجام دهيم:

الف-اثبات ملازمه

ب-بيان ابطال يا انتفاء لازم تا نتيجه بگيريم ابطال يا انتفاء ملزوم را.

حال در ما نحن فيه و خيلى جاهاى ديگر از اين نحو استدلال بهره‌بردارى شده.حال خصم و طرف مقابل اگر بخواهد اين استدلال را باطل كند در احتمال اولى يا بايد اثبات ملزوم را رد