شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٤٥ - العقل العملي و النظرى
العقل العملي و النظرى
هنگامى كه انسانها از مادر متولد مىشوند و قدم به عرصۀ گيتى مىگذارند،طبق تصريح قرآن مجيد هيچگونه آگاهى و معلومات قبلى ندارند: «وَ اللّٰهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهٰاتِكُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ شَيْئاً وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ الْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ» :روزى كه خداوند شما را از بطون امهاتتان بيرون آورد،چيزى نمىدانستيد اما خداوند ابزار شناخت و آگاهى را در اختيار شما قرار داد كه گوش و چشم و عقل باشد تا بدينوسيله كسب معلومات كنيد.
تدريجا بشر با اين ابزار كسب معلومات مىكند و در قدم اول معلوماتى كه نصيب انسان مىشود معلومات حسى است كه بشر با استفاده از حواس پنجگانۀ ظاهرى محسوسات را از«ديدنىها، شنيدنىها،بوئيدنىها،چشيدنىها،بساويدنيها»ادراك مىنمايد.
سپس در مرحلۀ دوم صور جزئيه اشياء را به توسط نيروى خيال و قوۀ متخيله ادراك مىكند،و بعد در مرحلۀ سوم به توسط نيروى واهمه،معانى جزئيه را از قبيل محبت والدين و عداوت اعداء آنها را ادراك مىكند و تا اينجا در هر سه مرحله انسان با ساير حيوانات شريك است و ساير حيوانات هم يا در حد انسان و يا در بخشى از اينها به مراتب قوىتر از انسانها اين ادراكات حسى و خيالى و وهمى را دارند.و اما مرحلۀ چهارم معلومات عقليه و مدركات كليه است كه فقط انسانها با نيروى عقل و فكر اينها را ادراك مىكنند و