شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٢٧٠ - المسألة الرابعة اجتماع الامر و النهى

باشد.پس بايد ما بين باب اجتماع امر و نهى با باب تزاحم فرق گذاشت.

مطلب ششم:سه باب هست كه در بعض موارد به يكديگر مشتبه مى‌شوند و تميز اين‌ها از يكديگر مشكل است و آنها عبارتند از:

باب تعارض باب تزاحم باب اجتماع امر و نهى

وجه الاشكال:اما در باب تعارض:

تعارض دليلين صور مختلفى دارد:

تارة:نسبت بينهما تباين كلى است.مثل:اكرم العلماء و لا تكرم العلماء.

و تارة:نسبت بينهما عموم و خصوص مطلق است.مثل:اكرم العلماء و لا تكرم العالم الفاسق.

و تارة:نسبت بينهما عموم و خصوص من وجه است.مانند:اكرم العلماء و لا تكرم الفساق.

كه مادۀ افتراق دليل اول،علماى عادل است و مادۀ افتراق دليل ثانى،جاهل فاسق است و مادۀ اجتماع هر دو، عالم فاسق است كه هم عنوان عالم بر او منطبق است و هم فاسق.پس يكى از موارد تعارض،موردى است كه متعارضين بينهما عموم و خصوص من وجه باشد.

و اما باب تزاحم:

دو حكم شرعى كه با يكديگر متزاحم مى‌شوند،باز صور مختلفى دارد:

تارة:تزاحم بين دو واجب است.

و تارة:بين يك واجب و يك مستحب است.

و تارة:بين دو حرام.

و تارة:بين يك واجب و يك حرام.

و در موردى كه بين وجوب و حرمت مزاحمت باشد،يكى از مواردش آن است كه نسبت بين وجوب و حرمت،بلحاظ متعلق آن دو،