شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٧١ - ٧- - الشرط المتأخر
٧-الشرط المتأخر
امر هفتم از امور نهگانه و تقسيم چهارم از تقسيمات آنست كه شرائط شرعيه يا شرائط متقدم هستند يا شرائط مقارن و يا شرائط متأخر،بطور كلى در باب شرط و مشروط هميشه شرط از لحاظ رتبه تقدم بر مشروط دارد و مشروط هميشه رتبة متأخر است.و لكن از لحاظ زمانى در شرائط عقليه زمانا هم شرط يا مقدم است و يا مقارن و تأخر آن محال است اما در شرائط شرعيه سه صورت پيدا مىشود.برخى از شرائط زمانا هم تقدم بر مشروط دارند و پيش از مشروط انجام مىگيرند نظير وضوء و غسل و تيمم براى نماز كه قبل از نماز انجام مىگيرند.البته در اين باب دو نظريه است:يكى اينكه خود همين افعال و كارها يعنى غسلات(شستنها)و مسحات(مسح كشيدنها)شرط و مقدمۀ نمازند(در وضوء هم غسلات است و هم مسحات؛و در غسل فقط غسلات؛و در تيمم فقط مسحات).و ديگرى اينكه آن اثر حاصلۀ از اين كارها كه عبارتست از طهارت معنوى و باطنى،شرطيت دارد.
اينكه ما گفتيم وضوء و غسل و تيمم شرط متقدمند،بنا بر مبناى اول است.ولى بنا بر مبناى دوم،وضوء و غسل و تيمم شرط متقدم نخواهند بود بلكه شرط مقارن مىشوند.
و بعضى از شرائط شرعيه هستند كه زمانا مقارن با مشروط هستند و همزمان با مشروط تحقق مىيابند نظير استقبال الى القبله كه از آغاز تا انجام نماز شرطيت دارد و مقدمة واجب است و مانند طهارت لباس براى نماز كه از اول تا آخر نماز لازم است اين دو قسم از شرائط(شرائط مقدم بر مشروط و مقارن با آن)اجماعى است و مورد قبول همگان مىباشد اما در قسم سوم-كه نامش را شرط متأخر مىگذاريم-اختلاف هست.شرط متأخر عبارتست از شرطى