٧. خروج امام از مکه در روز «ترویه» یعنی روز هشتم ذی الحجه که روز حرکت به منی و عرفات است ارزش تبلیغی تکاندهنده تری از خود اقامت در مکه داشت. و از نظر رساندن پیام اسلام، این پشت کردن به کعبه تسخیرشده امویان و حجی که گردانندهاش دستگاه یزیدی بود- حجی که ظاهرش اسلامی و روحش جاهلی بود- نشان داد که اسلام این صورت خالی نیست که خاطرها آسوده باشد، معنی و حقیقت است که به خطر افتاده است.

٨. سومین ژست تبلیغاتی و بلکه تاکتیک تبلیغاتی آن حضرت این بود که اهل بیت و کودکان خود را نیز همراه خود آورد، و به این وسیله درواقع خودِ دشمن را ناآگاهانه استخدام کرد که حامل یک عده مبلّغ برای امام حسین و برای اسلام حسینی علیه یزید و اسلام یزیدی باشد و این یکی از مهمترین عناصر تبلیغی نهضت امام است.

٩. چهارمین تاکتیک تبلیغی اباعبداللَّه نشان دادن مروت و انسانیت در همه خلال حادثه بود- از بین راه تا دهم محرم- از قبیل آب دادن به دشمن و ابتدا به جنگ نکردن.

١٠. پنجمین تاکتیک، ایجاد صحنههایی برای رساندن بهتر [پیام خود] و رنگ آمیزیها از قبیل پاشیدن خون شیرخوار به آسمان که «عِنْدَاللَّهِ أحْتَسِبُهُ» [١]، سر و روی خود را با خون خود مخضَّب کردن که اینچنین میخواهم خدا را ملاقات کنم. در مورد صحنهها قصه دست به گردن کردن با قاسم، حبیب بن مظاهر. عجبا چقدر صحنههای طبیعی شکل مصنوعی دارد! از این جهت نظیر استعداد آهنگ پذیری آیات قرآن است.

١١. آنچه امروز به ما الهام میبخشد، قلمهای کسانی که اسلام را روی کاغذها توصیف کردهاند نیست، بلکه قلمهای کسانی است که با خون خود خطوط برجسته اسلام را بر روی بدنهای خودشان، بر پیشانیشان، بر فرق شکافتهشان (وَ قُتِلَ فی مِحْرابِهِ لِشِدَّةِ عَدْلِهِ) [٢]، بر روی دانه دانه موهای مقدس محاسنشان، بر روی سینه و قلبشان، بر پیشانی شکستهشان، بر دندان شکستهشان، بر رگهای گردنشان نوشتهاند.

چقدر اشتباه است که ما با جمله «مِدادُ الْعُلَماءِ افْضَلُ مِنْ دِماءِ الشُّهَداء» [٣] ارزش شهید و شهادت را پایین بیاوریم.

[١]. [این را به حساب خدا میگذارم.][٢]. [و در محراب عبادتش به خاطر شدت عدالتش کشته شد.][٣]. [مرکب عالمان از خون شهیدان برتر است.]