حسین علیه السلام حاضر به بیعت کردن نشد- که داستانش را شاید مکرر شنیدهاید- و پس از چند روزی که در مدینه توقف کرد، درحالی که میدانست اینها دست بردار نیستند با اهل بیت و خاندانش به سوی حرم امن الهی در مکه (بیت اللَّه الحرام) حرکت کرد و به آنجا رفت. در دهه آخر ماه رجب بود که خبر مرگ معاویه به مدینه رسید و از امام حسین علیه السلام تقاضای بیعت کردند. شاید در حدود بیست و هفتم ماه رجب بود که امام حسین علیه السلام به طرف مکه حرکت کرد و در سوم ماه شعبان- که روز ولادت ایشان هم هست- وارد مکه شد و تا هشتم ماه ذی الحجّه در مکه اقامت کرد. به هرحال به هیچ وجه حاضر نشد آن تقاضایی را که از او شده بود تمکین کند. این (پاسخ منفی دادن) یک گفته است، گفتهای که به این نهضت ماهیت مخصوص میدهد و آن ماهیت نفی و عدم تمکین و تسلیم در مقابل تقاضاهای جابرانه قدرت حاکم زمان است.

عنصر دیگری که در این نهضت دخالت دارد، عنصر «امر به معروف و نهی از منکر» است که در کلمات خود حسین بن علی علیه السلام تصریح قاطع به این مطلب شده است و شواهد و دلایل زیادی دارد. یعنی اگر فرضاً از او بیعت هم نمیخواستند، باز او سکوت نمیکرد.

عنصر دیگر، عنصر «اتمام حجّت» است. در آن روز، جهان اسلام سه مرکز بزرگ و مؤثر داشت: مدینه که دارالهجرة پیغمبر بود، شام که دارالخلافه بود و کوفه که قبلًا دارالخلافه امیرالمؤمنین علی علیه السلام بود و بعلاوه شهر جدیدی بود که به وسیله سربازان مسلمین در زمان عمربن الخطّاب ساخته شده بود و آن را سربازخانه اسلامی میدانستند و از این جهت با شام برابری میکرد. از مردم کوفه یعنی از سربازخانه جهان اسلام بعد از اینکه اطلاع پیدا میکنند که امام حسین حاضر نشده است با یزید بیعت کند، در حدود هجده هزار نامه میرسد. نامهها را به مرکز میفرستند؛ به امام حسین علیه السلام اعلام میکنند که اگر شما به کوفه بیایید ما شما را یاری میکنیم. اینجا امام حسین بر سر دو راهی تاریخ است؛ اگر به تقاضای اینها پاسخ نگوید، قطعاً در مقابل تاریخ محکوم است و تاریخ آینده قضاوت خواهد کرد که زمینه فوق العاده مساعد بود ولی امام حسین از این فرصت نتوانست استفاده کند یا نخواست یا ترسید و از این قبیل حرفها. امام حسین برای اینکه اتمام حجّتی با مردمی که چنین دستی به سوی او دراز کردهاند کرده باشد، به تقاضای آنها پاسخ میگوید به تفصیلی که باز