معاویه است. در آنجا دیگر صحبت ٢٤ ساعت و ٤٨ ساعت نیست؛ نزدیک یک ماه است که زینب در چنگال اینها اسیر است و حداکثر زجری را که به یک اسیر میدهند به او دادهاند. ولی ببینید در مجلس یزید چه کرده است!.

پس در نهضت حسینی، عنصر امر به معروف و نهی از منکر را از این وجهه و جهت هم باید درنظر گرفت که این نهضت یک نهضت امر به معروف و نهی از منکر بود، و آثار این امر به معروف و نهی از منکر را هم باید کاملًا بررسی کرد، مخصوصاً در خود شام که چگونه شام را زیرورو کرد.

احتمال اثر

مطلب دیگری که خواستم برای شما عرض کنم این است:

فقهای ما در باب امر به معروف و نهی از منکر دو مطلب گفتهاند که باید آنها را توضیح دهیم. یکی این است که امر به معروف و نهی از منکر در جایی است که انسان احتمال اثر بدهد. معنی این جمله چیست؟ امر به معروف و نهی از منکر یک قانون تعبّدی مثل نماز یا روزه نیست که البته حکمت و فلسفه و اثری دارد ولی به ما مربوط نیست که ببینیم اگر اثرِ خودش را میبخشد انجام بدهیم و اگر اثر خودش را نمیبخشد انجام ندهیم. به ما گفتهاند شما نماز را به هر حال باید بخوانید. این دراختیار تو نیست.

تو نمیتوانی حساب کنی که این نماز اثر دارد یا اثر ندارد. تو باید تحت این فرمول و قاعده بخوانی. اینکه این کار به نتیجه میرسد یا نمیرسد، از حوزه منطق بشر خارج است. ولی امر به معروف و نهی از منکر را بشر باید با منطق خودش اداره کند؛ یعنی همیشه در کارها باید روی آن نتیجهای که باید بر آن مترتّب شود حساب کند. نیرو مصرف میکنی، مایه مصرف میکنی، امر به معروف و نهی از منکر میکنی، ولی حساب کن ببین تو در این کار چقدر به نتیجه و هدف میرسی. مثل تاجری باش که وقتی سرمایهاش را خرج میکند، روی حساب (لااقل حساب احتمالات) میخواهد سودی که از این کار میبرد بیش از سرمایهای باشد که مصرف میکند، و این بسیار حرف منطقیای است. یعنی اگر ما در جایی امر به معروف و نهی از منکر میکنیم، یک سرمایه مالی یا جانی یا لااقل یک سرمایه وقتی و زمانی مصرف میکنیم ولی یقین داریم که کوچکترین اثری نمیبخشد یا اثر معکوس میبخشد، آیا باز باید انجام بدهیم؟ نه. خیلی حرف منطقی و درستی است. این منطق در مقابل منطق خوارج است.