مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤٠ - آگاهی و بصیرت، شرط اساسی امر به معروف و نهی از منکر

که چگونه امر به معروف و نهی از منکر کند، یعنی راه معروف را تشخیص بدهد، ببیند معروف کجاست، منکر را تشخیص بدهد، ریشه منکر را به دست بیاورد، از کجا آن منکر سرچشمه میگیرد. و لهذا ائمه دین فرمودهاند: جاهل بهتر است امر به معروف و نهی از منکر نکند، چرا؟ «لِانَّهُ ما یفْسِدُهُ اکثَرُ مِمّا یصْلِحُهُ» [١] چون جاهل هنگامی که امر به معروف و نهی از منکر میکند، میخواهد بهتر کند بدتر میکند. و چقدر در این زمینه مثالها زیاد است!.

شاید شما بگویید: ما جاهلیم، پس امر به معروف و نهی از منکر از ما ساقط شد! جواب شما را دادهاند. قرآن میفرماید:«لِیهْلِک مَنْ هَلَک عَنْ بَینَةٍ وَ یحْیی مَنْ حَی عَنْ بَینَةٍ» [٢]، «لِئَلّا یکونَ لِلنّاسِ عَلَی اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ» [٣]. از یکی از معصومین میپرسند:

بعضی از مردم جاهلند؛ در روز قیامت با اینها چگونه عمل میشود؟ میفرماید: در آن روز عالمی را میآورند که عمل نکرده است، میگویند چرا عمل نکردی؟ جواب ندارد؛ باید به سرنوشت ننگین و سهمگین خود دچار شود. شخصی را میآورند و میگویند: تو چرا عمل نکردی؟ میگوید: نمیدانستم، نمیفهمیدم! میگویند:«هَلّا تَعَلَّمْتَ» [٤] نمیدانم، نمیفهمم هم عذر شد؟! خدا عقل را برای چه آفریده است؟ برای اینکه بفهمی، موشکافی کنی، بروی کاوش کنی، تحقیق کنی. تو باید از آن کسانی باشی که نه تنها اوضاع زمان خودت را درک بکنی، بلکه باید آینده را هم بفهمی و درک بکنی. امیرالمؤمنین فرمود:«وَ لا نَتَخَوَّفُ قارِعَةً حَتّی تَحِلَّ بِنا» [٥] مردم ما نادان شدهاند؛ بلایایی را که به آنها رو میآورد، تا رو نیاورده تشخیص نمیدهند، پیش بینی ندارند.

باید پیش بینی کنند. نه تنها باید به اوضاع زمان خودشان آگاه باشند بلکه باید آنچنان جامعه شناس باشند که مصائبی را که در آینده میخواهد پیش بیاید، تشخیص بدهند و بفهمند که در پنجاه سال بعد چنین خواهد شد.«وَ لَقَد اتَینا ابْراهیمَ رُشْدَهُ» [٦].