مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢١ - ١ مسؤولیت فرد از نظر شخص خود

قائل نیست، هرچه هست خدا و اراده اوست، اساساً انسان در این زمینه کارهای نیست، بنابراین مسؤولیت و تعهدی هم ندارد.

این، افترای محض است. اتفاقاً قرآن یهودیها را به همین جرم محکوم میکند. وقتی موسی به آنها گفت:«یا قَوْمِ ادْخُلُوا الْارْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتی کتَبَ اللَّهُ لَکمْ» [١] به موسی گفتند:

«اذْهَبْ انْتَ وَ رَبُّک فَقاتِلا انّا هیهُنا قاعِدونَ» [٢] موسی! ما بر جای خود نشستهایم، تو و خدا بروید بجنگید و دشمن را از سرزمین ما خارج کنید، بعد ما وارد میشویم!.

در جنگ بدر وقتی پیغمبر اکرم با اصحاب خود مشورت میکرد، فرمود: شما چه نظری دارید؟ حال که کاروان فرار کرده است آیا به استقبال دشمن برویم یا به مدینه برگردیم؟ هرکس اظهارنظری کرد. ابوذر غفاری یا مقداد کنْدی، یکی از این دو بزرگوار گفت: یا رسولَ اللَّه! ما که مثل بنی اسرائیل نمیگوییم «اذْهَبْ انْتَ وَ رَبُّک فَقاتِلا انّا هیهُنا قاعِدونَ» تو و خدا بروید انجام بدهید، ما وظیفهای نداریم. ما میگوییم: هرچه تو فرمان بدهی همان است؛ اگر بگویی خودتان را به دریا بریزید میریزیم، بگویی آتش بزنید میزنیم.

دو نوع مسؤولیت :

١. مسؤولیت فرد از نظر شخص خود

بعلاوه این قرآن است که در موضوع آزادی انسان و مسؤولیت و تعهد شخصی او در برابر خود و تکلیفش فریاد میزند:«انّا هَدَیناهُ السَّبیلَ امّا شاکراً وَ امّا کفُوراً» [٣]، «وَ هَدَیناهُ النَّجْدَینِ» [٤]، «وَ مَنْ ارادَ الْاخِرَةَ وَ سَعی لَها سَعْیها وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَاولئِک کانَ سَعْیهُمْ مَشْکوراً» [٥]. آیات زیادی در قرآن است که در آنها عبارت «بِما کسَبَتْ ایدیکمْ» [٦] آمده است. قرآن منزّه بودن خداوند را از اینکه ما شرور و مفاسد را به او نسبت دهیم، مکرر یاد میکند:«ما ظَلَمْناهُمْ وَلکنْ کانوا انْفُسَهُمْ یظْلِمونَ» [٧] اگر مردمی بدبخت و بیچاره