روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٦٥ - ترجمه

صغيره و كبيره به اضافت با يكديگر باشد،هر گناهى كه به اضافت با گناه ديگر [١]صغيره بود عقابش كمتر باشد،و آنچه [٢]بيشتر بود آن كبيره باشد.پس يك گناه به اضافت هم صغيره باشد هم كبيره [٣]بالاضافة الى ما هو اكبر منه صغيره باشد و بالاضافة الى ما هو اصغر منه كبيره باشد.و آنچه از سلف حكايت كرديم،دليل صحّت اين قول مى‌كند،چه به معنى فرقى نيست. وَ وَجَدُوا مٰا عَمِلُوا حٰاضِراً ،و آنچه كرده باشند حاضر يابند [٤]،يعنى نسخت و تفصيل [٥]نوشتۀ آن با جزاى آن از ثواب و عقاب. وَ لاٰ يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً ،و خداى تو بر كسى ظلم نكند،حقّ او بازنگيرد و نقصان نكند و به گناه كسى ديگرى را نگيرد و بار كسى بر كسى ديگر ننهد.

وَ إِذْ قُلْنٰا لِلْمَلاٰئِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ ،آنگه حديث آدم كرد و ابليس در اين ميانه، براى آن تا تنبيه كند آن متكبّران را كه استنكاف مى‌كردند از مجالست صحابه،كه ياد كنى حديث ابليس متكبّر كه تعظيم كرد ازآن‌كه آدم را سجده كند به علّت اصل خلقت كه من با او چه كردم از طرد و لعنت و عقاب [٦]ابد كه او را خواهد بودن، گفت: وَ إِذْ قُلْنٰا ،و ياد كنى.چون گفتيم ما فريشتگان را كه سجده كنى آدم را.

همه سجده كردند الّا ابليس،كه او از جنّ بود.

علما خلاف كردند در آن‌كه ابليس فريشته بود يا جنّى-و اين فصل به استقصا گفتيم در سورة البقره.

امّا قوله: كٰانَ مِنَ الْجِنِّ ،در او دو قول گفتند:عبد اللّه عبّاس گفت:جنّ، قبيله‌اى‌اند [٧]از فريشتگان ايشان را جنّ خواندند،خداى تعالى ايشان را از آتش سموم آفريد و ديگر فريشتگان را از نور.و نام ابليس[به سريانى عزازيل بود و به تازى حارث،و او از جمله خازنان بهشت بود] [٨]در پيش فريشتگان آسمان دنيا بود و فرمان آسمان دنيا و فرمان زمين به دست او بود و خداى را در آسمانها عبادت بسيار كردى، جز آن‌كه منافق بود چنان كه بيان كرده‌ايم فى قوله: وَ كٰانَ مِنَ الْكٰافِرِينَ ،تكبّر