روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١١٧ - ترجمه

-عليه السّلام-و روا بود كه از مفعول بود يا [١]حال بود از ملّت إبراهيم [٢]، وَ مٰا كٰانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ،و إبراهيم [٣]،-عليه السّلام-از جملۀ مشركان نبود.و براى آن تكرار فرمود نفى شرك را از إبراهيم [٤]،كه مشركان گفتند:ما بر ملّت ابراهيم‌ايم،و جهودان و ترسايان همين [٥]گفتند تا خداى تعالى رد كرد بر ايشان،بقوله: مٰا كٰانَ إِبْرٰاهِيمُ يَهُودِيًّا وَ لاٰ نَصْرٰانِيًّا وَ لٰكِنْ كٰانَ حَنِيفاً مُسْلِماً [١٠٨-پ] وَ مٰا كٰانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ [٦].

آنگه گفت: إِنَّمٰا جُعِلَ السَّبْتُ عَلَى الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ ،گفت:روز شنبه تو را به آن [٧]كردند كه در او خلاف كردند،حسن بصرى گفت:معنى آن‌كه يعنى [٨]بر ايشان كردند يعنى بد بود بر ايشان،و ايشان را نبود بل بر ايشان بود ازآنجا كه ايشان را در اين روز لعنت كردند و مسخ كردند براى آن‌كه در اين روز تعدّ[ى] كردند و ماهى گرفتند كه بر ايشان حرام بود،فى قوله تعالى: كَمٰا لَعَنّٰا أَصْحٰابَ السَّبْتِ... [٩]،و في قوله: وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ [١٠]-الآية.

و اختلاف ايشان در اين روز آن بود كه بعضى گفتند:اين روز حلال است، و بعضى گفتند:حرام است،بعضى گفتند:اعظم الأيّام است به حرمت،و بعضى گفتند:نيست،بل يكشنبه است.و بعضى دگر گفتند:معنى آيت آن است كه خداى تعالى تعظيم روز شنبه [١١]نكرد إلاّ بر آنان كه در او خلاف كردند از جهودان.

و آن بود كه خداى تعالى تعظيم روز آدينه بر ايشان واجب كرد [١٢]و عباداتى [١٣]فرمود ايشان را در اين روز،ايشان خلاف كردند و گفتند:ما اين تعظيم روز شنبه را كنيم كه خداى تعالى در شش روز آسمان و زمين بيافريد، [١٤]روز آدينه نماز ديگر فارغ شد و روز شنبه بياسود،ما آن روز [١٥]را تعظيم كنيم.خداى تعالى عند آن تكليف تعظيم