روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١١٦ - ترجمه

محمّد و آل محمّد كما صلّيت على إبراهيم و آل إبراهيم. و گفتند:مراد به اين حسنه فرزندان مطيع‌اند كه او را داد در وقت پيرى و نوميدى.و گفتند كه:قبول عام خواست كه او را بود در همه امّتان. وَ إِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصّٰالِحِينَ ،و او در آخرت از جملۀ صالحان و نيكان [١]باشد و به نزديك خداى تعالى [٢]درجه و منزلت ايشان دارد تا جمع باشد او را خير دنيا و آخرت و بعضى دگر گفتند:در آيت تقديم و تأخيرى هست و مجاز او اين است:و آتيناه فى الدّنيا و فى الآخرة [٣]حسنة و انّه لمن الصّالحين.

ثُمَّ أَوْحَيْنٰا إِلَيْكَ ،گفت: [٤]وحى كرديم به تو، أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِيمَ ،كه ملّت و دين او را متابعت كنى، [٥]يعنى اقتدا كن به او در دعوت با دين خداى از توحيد و عدل و نفى [٦]از كفر و شرك بر طريق و سيرت او برو.و مراد آن است [٧]كه بر شرع او عمل كن،چه رسول [٨]-عليه السّلام-به شرع هيچ پيغمبر متعبّد نبود،على وجه الاقتداء به و المتابعة له،چه اگر چنين بودى از امّت او بودى و آن پيغامبر به از او بودى،چه پيغامبر به از امّت باشد و مقتدا به از مقتدى [٩]،و اين خلاف اجماع است.

اما اگر بعضى مسائل [١٠]به اتّفاق موافقت باشد آن را با شرع [١١]ديگر پيغامبران،پيغامبر -عليه السّلام-مكلّف [١٢]باشد كه به آن نه بر سبيل متابعت و اقتدا به ايشان [١٣]باشد بل بر سبيل اتّفاق الشّرعين [١٤]باشد.و لفظ اتّباع بر توسّع و تشبيه باشد،لاتّفاق الفعل [١٥]في الصّورة.و گفتند [١٦]:مراد به«ملّت»تكاليف عقلى است،على هذا التأويل.

حَنِيفاً ،نصب او بر حال باشد و روا بود كه از فاعل بود يا [١٧]حال باشد از رسول