فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٢٣ - تقرير استدلالقائلين به جواز اعاده معدوم

آنچه به گوش تو خورد از امور غريب و بعيد تا ماداميكه برهان محكمى‌

آنرا دفع و ردّ نكرده به امكانش معتقد باش.

و امّا جواب از آن مى‌گوئيم:

تمسّك باصل بعد از اقامه دلائل مسلّمه بر امتناع اعاده معدوم امر غريب‌

و بعيدى است و از آن گذشته اساسا استدلال باصل مزبور خالى از انتقاد و

اشكال نمى‌باشد.

و معناى عبارتى كه از حكماء نقل شد اينستكه:

چيزى را كه دليل بر وجوب و امتناعش نداريم نبايد انكار كنيم بلكه‌

بجاى خودش بايد گذارد و احتمال عقلى بر صحّت و وجودش را نبايد ردّ نمود

نه اينكه به امكان ذاتى آن معتقد شد.

شرح فارسى:

توضيح‌

دليل دوّم‌

دليل دوّمى كه اهل كلام بر جواز اعاده آورده‌اند اينستكه گفته‌اند:

امريكه نه دليل بر امتناعش باشد و نه بر وجوب و لزومش اصل مقتضى‌

است كه قائل به امكانش شويم چنانچه بهمين معنا اشاره كرده‌اند حكماء و

گفته‌اند: كلّما قرع سمعك الخ.

و مسئله اعاده معدوم نيز از همين قبيل است.

جواب

فصول الحكمة، شرح فارسى بر منظومه (مبحث الهيات) ؛ ج‌١ ؛ ص٤٢٣

اين استدلال دو جواب گفته‌اند:

١- چنانچه در دليل گفته شد اصل در امريكه دليلى بر امتناع و

وجوبش نباشد امكان است نه مثل مسئله مورد بحث كه ادلزه متعدّده بر امتناع آن‌

در دست هست.