فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٢٢ - تقرير استدلالقائلين به جواز اعاده معدوم

لازمه‌اى است كه آن مانع مى‌شود از جواز اعاده و سابقا به آن لازمه اشاره كرديم‌

كه همان تالى فاسدهاى مذكوره باشد.

شرح عربى: و معنى الامكان خلاف، الاعتاد، الجازم، اعنى الاحتمال، فى مثل،

قولهم، ذرّ فى بقعة الامكان ما، موصولة، لم يذده، اى لم يدفعه، قائم‌

البرهان.

اشارة الى جواب دليل آخر اقناعىّ لهم و هو انّ الاصل فيما لا دليل على‌

امتناعه و وجوبه هو الامكان كما قال الحكماء: كلّما قرع سمعك من‌

الغرائب فذره فى بقعة الامكان ما لم يذدك عنه قائم البرهان.

و الجواب: انّ التّمسّك بالاصل بعد اقامة الدّلائل على الامتناع امر

غريب و بعد فيه ما فيه.

و معنى ما قاله الحكماء انّ ما لا دليل على وجوبه و لا على امتناعه لا ينبغى‌

ان تنكروه بل ذروه فى سنبله و فى بقعة الاحتمال العقلىّ لا انّه يعتقد

امكانه الذّاتىّ.

ترجمه: و معناى امكان، خلاف اعتقاد جاز يعنى احتمال مى‌باشد و مقصود از

« امكان » در كلام حكماء كه گفته‌اند:

ذر فى بقعة الامكان ما لم يذده قائم البرهان.

همين معنا مى‌باشد.

كلمه « ما » در « ما لم يذده» موصوله بوده وكلمه « لم يذده» يعنى‌

لم يدفعه.

اينكلام اشاره است به جواب از دليل ديگرى كه ايشان اقامه كرده و ما

با اينجواب ايشان را قانع نموده‌ايم.

دليل ايشان اينستكه گفته‌اند:

اصل در چيزى كه دليل بر امتناع و وجوبش اقامه نشده امكان است‌

چنانچه حكماء گفته‌اند: