فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٣ - اشكال مرحوم مصنف به لاهيجى(ره)

ضرورت شهادت بتعدّد موجودات داده و آنها را حقائق متعدّد و ماهيّاتى كه در

حقيقت با هم تفاوت دارند معرّفى مى‌كند نه آنكه ذوات و حقائقى بوده كه صرفا

تغاير اعتبارى بين آنها حكمفرما باشد.

و كسانيكه اينمقاله را گفته و بآن معتقد شده‌اند (منظور صوفيّه مى‌باشد)

مدركشان مكاشفات و مشاهداتشان بوده نه آنكه بر آن دليل عقلى اقامه كرده باشند

بلكه عقل در دلالت بر اين مدّعا طريق انعزال را اختيار نموده است الى آخر

العبارة.

مؤلف گويد:

از اشكال و اعتراضى كه مرحوم لاهيجى بر قائلين باشتراك وجود و

زيادى آن بر ماهيّات نقل نموده اينطور استفاده مى‌شود كه دليل قائلين باشتراك‌

وجود و زيادى آن بر ماهيّت در صورتى تمام است كه مقاله برخى از صوفيّه را

نپذيريم و امّا طبق مرام و مسلك ايشان نمى‌توان كسانى را كه نفى اشتراك‌

وجود كرده و زيادى آن بر ماهيّت را قبول ندارند ملزم نموده و در تخطئه ايشان‌

بگوئيم:

لازمه نفى زيادى وجود بر ماهيّت اتّحاد ماهيّات با هم و لزوم حمل اوّلى‌

در حمل وجود بر ماهيّت يا حمل برخى از ماهيّات بر بعضى پيش مى‌آيد.

چه آنكه اين محذور بحسب واقع اشكال و محذور محسوب مى‌شود امّا

بعقيده غير صوفيّه ولى طبق اعتقاد ايشان هيچ استبعادى نداشته و ايشان كه‌

بوحدت وجود قائل هستند باين لازم ملتزم مى‌باشند.

اشكال مرحوم مصنّف به لاهيجى (ره)

مرحوم مصنّف در مقام انتقاد و اشكال به لاهيجى (ره) مى‌فرمايند:

بحث ما در اتّحاد وجود با ماهيّت بحسب مفهوم است نه باعتبار مصداق‌