فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٦ - اقسام حركت

ب: حركت توسّطى: و آن عبارتست از امر سيّالى كه بتدريج در خارج‌

حاصل شود بنحوى كه هر آن حاصل از آن با آن ديگرش مخالف باشد.

ج: حركت ارادى: حركتى است كه مبدء قريب آن اراده و اختيار باشد و

از آن بحركت نفسانى و شوقى نيز تعبير كرده‌اند.

د: حركت قسرى: عبارتست از حركتى كه با ميل طبيعى متحرّك مخالف‌

باشد.

ه: حركت تسخيرى: عبارتست از حركتى كه در اختيار متحرّك نبوده و

مبدء آن شعور متحرّك نباشد.

و: حركت جوهرى: اينحركت منسوب به ملاصدرا است:

وى مى‌گويد: حركت جوهرى آنستكه تمام اشياء طبيعت و ذاتشان در

حالت تغيّر و تحوّل است و در هر لحظه‌اى در شأنى غير از شأن در لحظه ديگر

مى‌باشند.

ز: حركت دورى: عبارتست از حركتى كه متحرّك سيرش دورانى باشد

مانند حركت افلاك و كرات و از آن به حركت مستدير نيز ياد شده است.

ح: حركت بالعرض: عبارتست از حركتى كه عروض آن بر متحرّك بواسطه‌

امرى باشد كه آن امر واسطه در عروض حركت بر متحرّك محسوب شود همچون‌

كشتى كه واسطه عروض حركت بر سرنشين كشتى است.

و بعد از دانستن حقيقت حركت بحسب اقوال و اقسام آن مى‌گوئيم:

اين عبارت مصنّف اشاره است به عقيده حكماء در جسم طبيعى كه‌

مى‌گويند:

جسم طبيعى شيئ متّصل واحدى است كه قابل تقسيم بانتقامات‌

غير متناهيه باشد و بمقتضاى قياس مساوات مى‌توان اشتداد را هم منقسم‌

بانقسامات غير متناهيه دانست.

زيرا عبارت مصنّف چنين است:

اشتداد حركت است و حركت هم متّصل است و هر متّصلى هم منقسم‌