تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٣٠ - اشكال مشهور

غيرى فرضش كرديم ديگر اخذ اجرت بر آن جايز نمى‌باشد.

شرح مطلوب‌

قوله: بل يحصل به و بالعمل بالاجرة: ضمير در « به » به عمل تبرّعى راجع است.

قوله: لا بشرط التّبرّع: يعنى التّبرّع بالعمل.

قوله: بل له ان يتبرّع به: ضمير در « له » به عامل و در « به » به عمل راجع است.

قوله: و حينئذ: يعنى و حين له ان يتبرّع به و له ان يطلب الاجرة ....

قوله: وجب عليه العلاج: ضمير در « عليه » به طبيب عود مى‌كند.

قوله: اجيره الحاكم حسبة: ضمير منصوبى در « اجيره » به مريض راجع است.

قوله: دفع عنه وليّه: يعنى ولىّ مريض.

قوله: و الّا: يعنى و اگر ولىّ مريض نپرداخت.

قوله: فيستحقّ الاجرة فى ماله: ضمير در « يستحقّ » به طبيب و در « ماله » به مريض راجع است.

قوله: و ان لم يكن له مال: ضمير در « له » به مريض برمى‌گردد.

قوله: ففى ذمّته: يعنى ذمّه مريض.

قوله: فيؤدّى فى حياته: ضمير در « يؤدّى » و « حياته » به مريض عود مى‌كند.

قوله: و حينئذ فيجوز طلب الاجرة: كلمه « حينئذ » يعنى حين حصول النّظام ببذل النّفس للعمل فى الجملة.

قوله: اذا كان اهلا للطّلب منه: ضمير در « كان » و « منه » به معمول له راجع است.

قوله: و قصدها: يعنى و قصد الاجرة.

قوله: انّه اذا فرض وجوب احياء النّفس: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

متن:

فالتّحقيق على ما ذكرنا سابقا: انّ الواجب اذا كان عينيّا تعيّنيّا لم يجز أخذ الاجرة عليه، و لو كان من الصّناعات فلا يجوز الطّبيب أخذ الاجرة على بيان‌