ضمن این مقیدها . نه اینکه آن مقیدها چیز دیگری هستند ، و نه اینکه مقید همان مطلق است که تکرار شده ، و نه اینکه آن مقید همان مطلق است همراه‌ با شی‌ء دیگر . در باب مقیدها گفته شده که مطلق و قید مثل دو شی‌ء هم عرض‌ نیستند ، تقید جزء و قید خارجی [١] ، ببینید : تقید با ترکب فرق دارد ، ترکب معنایش اینست که دو جزء مختلف کنار یکدیگر قرار گرفته و حقیقتی را تشکیل می‌دهند ، مثلا فلان عنصر و فلان عنصر با یکدیگر ترکیب‌ شده‌اند و از جمع اینها و بعد از تأثیر و تأثر روی یکدیگر مرکبی را بوجود آورده‌اند . ولی تقید مطلب دیگری است . تقید یعنی مثلا انسان در حالیکه‌ مقید به علم است ، نه اینکه انسان و علم به صورت دو چیز . انسان عالم‌ غیر از انسان و علم است ، اینها دو اعتبار مختلفند . تعبیری که ما می‌توانیم برای تقریب حرف آنها بکنیم اگر چه خودشان به این تعبیر نگفته‌اند برای اینکه حرف آنها را توجیه کرده باشیم ، توجیهی که مقداری‌ سر و صورت داشته باشد ، گو اینکه باز هم این نظریه قابل رد است ، چنین‌ است : اینکه گفته‌اند پیدایش عدد از وحدت علی وجه التکرار است ، به‌ این معنی است که وحدت خودش همان وحدت است علی الاطلاق ، و ثنائیه‌ عبارتست از وحده خاص ، و الثلاثیه وحده أخری ، و الرباعیه وحده أخری . ( البته ممکن است این نظر منشأ توهمی هم بشود به این صورت که هر ثنائیه و ثلاثیه‌ای خودش می‌تواند یکی باشد یا دو تا باشد ، به این معنی که یک دو تا داشته باشیم یا دو دو تا یا سه دو تا ) . بنابراین خود ثنائیه همان‌ وحدت است اما نوع دیگری از وحدت ، وحدت دیگری است . ثلاثیه هم همان‌ وحدت ساری در همه مراتب است [ اما نوعی خاص ] . اگر وحدت را مطلق‌ بگیریم می‌شود خود وحدت . اگر او را با مرتبه اعتبار کنیم ، با قید اعتبار کنیم ، ساری در مراتب اعتبار کنیم می‌شود عددی خاص . دو تائی‌ چیست ؟ همان وحدت است با قید خاص . ثلاثی چیست ؟ همان وحدت است با قید خاص .
خوب ، این مقدار از بیان تقریبا یک توجیه انتقادی است که ما از این‌ عبارات شیخ می‌کنیم . مخصوصا ما درباره آن " العدد التعلیمی " بیشتر تردید داریم که به

١ - شرح منظومه .