درسهای الهیات شفا 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٨
است ولی اینکه آن هدف کلی منطبق به یک جزئی بشود آن بستگی دارد به علل خاص اتفاقی . این مقدار را ما انکار نمیکنیم ولی این مقدار سبب نمیشود که ما بگوئیم تمام نظام عالم بر اثر اتفاق پیدا شده است . و ما الان باید شرائط عادی را در نظر بگیریم ، در شرایط عادی اگر اتفاق باشد باید تمام حوادث به اتفاق باشد . اگر طبیعت هیچ هدف و غایت نداشته باشد باید هر چه رخ میدهد همه بوسیله اتفاق باشد یعنی طبیعت یا صورت به قول اینها نخواهد ماده را برای خود انتخاب کند . در صورتی که ما به جاهای دیگر که نگاه میکنیم در غیر موارد اتفاقی ، کاملا محسوس است که خود طبیعت در جستجوی هدف است . و این طبیعت و صورت است که ماده را برای خود انتخاب میکند نه اینکه این ماده ضرورتا به این صورت و به این غایت منتهی میشود . شیخ میگوید مثلا شما وقتی یک دانه گندم را در یک زمینی میاندازید و یک دانه جو را نیز در همان زمین میاندازید بعد میبینید این دانه گندم مشغول یک نوع فعالیت میشود ، یک سلسله مواد را به شکل مخصوصی جذب میکند و جو به شکل دیگری . از این یک بوتهای میروید و از آن یک بوته دیگری . این چگونه میشود ، آیا مواد در این زمین یکسان است یعنی مادهای که این استفاده میکند و مادهای که آن استفاده میکند هیچ فرقی ندارد ؟ هر دو از یک چیز استفاده میکنند معذلک این به این شکل در میآید و آن به آن شکل ؟ این که خلاف حرف شما است . شما گفتید که ماده به شکلی است که جز یک صورت را نمیپذیرد . به فرض اینکه ماده صورتهای مختلفی را بپذیرد ناچار باید بگوئید ماده خودش مختلف است . حالا که میگوئید ماده مختلف است چگونه است که این دانه گندم در هر جا که قرار گیرد همان اجزائی را که برای او مفید است همانها را جذب میکند ، و جو نیز همان اجزائی را که برای او مفید است جذب میکند ؟ پس ماده نیست که صورت را جبرا بدنبال خود میآورد بلکه این صورت است که ماده را برای خود انتخاب میکند . و ما امثال این امر را وقتی که در طبیعت نگاه میکنیم میبینیم . و این نشان میدهد که صورتها و طبیعتها به سوی یک مقصدهائی روانند و صورت است که در ماده تصرف میکند و تغییر میدهد ، ماده