از لواحق و عوارض وحدت می‌دانند . هوهویت یعنی او او است ، یعنی حمل ، قابلیت حمل . بنابراین بنای سخن امثال شیخ در این است که هوهویت از احکام وحدت است و از عوارض آن . یعنی اگر وحدتی در کار باشد هوهویتی‌ هست و اگر در عالم وحدتی وجود نداشته باشد و وحدت دروغ یا اعتباری باشد و فقط کثرت حقیقت داشته باشد ، حمل اساسا غلط است و حملی نمی‌تواند وجود داشته باشد ، و هوهویتی نمی‌تواند موجود باشد . ما به یک مطلب‌ اساسی در اینجا می‌رسیم ، درست دقیق شوید . پس آنجا که وحدت نیست‌ هوهویت نیست و در واقع هیچ حملی امکان ندارد ، و آنجا که وحدت هست ، هوهویت هم هست . در اینجا یک مطلب اساسی هست که قبل از اینکه آن را عرض کنم مقداری‌ از سخن شیخ را که در گذشته هم گفته‌ام ذکر می‌کنم و بعد به بیان آن مطلب‌ اساسی می‌پردازم .

اقسام وحدت در تقسیم بندی شیخ و متأخرین

سخن شیخ اینست ، اگر یادتان باشد در بحث اوائل این کتاب که درباره‌ وحدت بحث می‌کردیم ، اقسام وحدت را شیخ آنجا ذکر کرده‌اند ، که بعد در کتب متأخرین منظم‌تر و مرتب‌تر از آنچه که در کلام شیخ آمده بیان گردیده‌ است . آنچه در آن جا گفته‌ام در اینجا هم اشاره می‌کنم که وحدت یا واحد بر دو قسم است حقیقی و مجازی . ممکن است که مقسم را وحدت قرار دهیم و ممکن است که واحد قرار دهیم ، فرق نمی‌کند ، وقتی مقصودمان واحد بما هو واحد باشد باز می‌گردد به اینکه مقسم وحدت است . پس می‌گویند که وحدت‌ بر دو قسم است : یا وحدت حقیقی است و یا وحدت مجازی . البته این‌ تقسیم به این شکل در کلام شیخ نیست ، در کلمات ملا صدرا و حاجی سبزواری و مانند آنها است . وحدت حقیقی نیز بر دو قسم است : یا واحد عین وحدت‌ است یا واحد ، ذات له الوحده است . اگر واحد خود عین وحدت باشد نیز خود بر دو قسم است : یا به معنای‌ اینست که واحد مفهومش عین مفهوم وحدت است یا حقیقتش عین حقیقت‌ وحدت می‌باشد ، که این را اصطلاحا وحدت حقه حقیقیه می‌گویند . البته این‌