اصلا میلش بطرف بالا است ) به طرف بالا می‌رود . این ضرورت ماده است ، غیر از این نمی‌توانسته باشد . بقول امروزی‌ها ضرورت جبری و مکانیکی است‌ که باید انجام شود . بعد به جو بالا که سرد است می‌رسد و در آنجا تبدیل به‌ آب می‌شود . وقتی که تبدیل به آب شد ، چون بقول قدما طبیعت آب سنگین‌ طبیعت است ، ثقل طبیعی‌اش باعث می‌شود که پائین بیاید. وقتی پائین آمد، از آن استفاده می‌کند ، یعنی در زمینهائی که بذری وجود دارد و زمین مساعد است و آفتاب و حرارت هم هست، قهرا نمو می‌کند. بعد انسان خیال می‌کند که باران از آسمان پائین آمد تا زراعت فلان زارع مثلا رشد کند. در صورتیکه‌ چنین چیزی نیست، که طبیعت تمام این کارها را کرده باشد که مثلا گندم فلان‌

ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند تا تو نانی به کف آری و به‌ غفلت نخوری نه ، اینچنین نیست . این افعال به جبر طبیعت صورت می‌گیرد ولی لازمه‌ این جبر طبیعت اینستکه این آثار بر آن مترتب شود . همچنین گفته‌اند که شما می‌گوئید : ما الان یک نظام موجودی را در طبیعت‌ می‌بینیم که بالفعل موجود است . گفته است این نظام موجودات انسان را به‌ غلط می‌اندازد ، می‌بیند گندم از گندم می‌روید و جو از جو ، از نطفه انسان ، انسان متولد می‌شود ، از گوسفند گوسفند . آنوقت این اشتباه پیش می‌آید که‌ گویا طبیعت این قصد را دارد و به سوی این هدف می‌رود . می‌گوید شما اگر دقت کنید می‌بینید در کنار این نظام ، نظام عکس آن هم هست . در کنار نظام نشوء و نمو ، نظام ذبول و عدم هم هست . یک بچه را فرض کنید . شما می‌بینید که از یک نطفه جنین بوجود می‌آید ، بعد جنین متولد می‌شود و بچه‌ رشد می‌کند و می‌بالد . شما می‌گوئید اینها برای اینست که طبیعت قصد دارد که این نطفه مردی قوی و نیرومند بشود . خوب بعدش را هم نگاه کنید که‌ همین موجود رو به ذبول و لاغری می‌رود ، لاغری و از میان رفتن قوا و نیروها و بعد کری و کوری و افتادن دندانها و زمینگیر شدن :

عند الثمانین و بولفتها

قد أحوجت سمعی الی الترجمان