درسهای الهیات شفا 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦١
هیچ مبدئیتی ندارد و خودش اولین عدد است . ولی در وجه عدد تعلیمی وحدت داخل در عدد نیست و مبدأ عدد است ، و اولین عدد دو خواهد بود . اما وجه سوم ، این است که اساسا ترتیبی در کار نیست . ببینید ، در نوع اول میگفتیم که وحدت خودش عدد اول است ، بعد عدد دوم و بعد سوم . و اگر سؤال میشد که سه چه عددی است ؟ میگفتیم عدد دو بعلاوه یک . در نوع دوم هم که دو اولین عدد بود به همین صورت حساب میکردیم ، اعم از اینکه وحدت را داخل در اعداد بدانیم یا خارج از اعداد . تعبیر دیگر این است که تمام اعداد مستقیما از وحدت بوجود میآیند . مثلا عدد چهار ، سه بعلاوه یک نیست . این در سخنان فلاسفه ما از جمله در اسفار هم مطرح هست ، که در باب ماهیت اعداد که بحث میکنند میگویند : آیا مثلا ماهیت عشره عبارتست از تسعه مع واحد ؟ یا خسمه و خمسه ؟ یا اینکه اینها از لوازم عدد ده است ؟ اگر چنین باشد برای عدد ده میتوان چند جور ماهیت فرض کرد : اربعه و سته میشود عدد عشره ، ثلاثه و سبعه میشود عشره ، اثنان و ثمانیه میشود عشره ، تسعه و واحد هم میشود عشره . ماهیت ده کدام یک از اینهاست ؟ هیچکدام ، یک عدد که چند جور ماهیت ندارد . هر عددی یک ماهیت مستقل نسبت به اعداد دیگر دارد . یعنی عدد عشره عبارتست از مجموعی از واحدها : وحده ، وحده ، وحده . . . وحده ، نه اینکه مثلا بگوئیم تسعه و وحده . در ماهیت عشره که تسعه نیست . تسعه خودش نوعی مستقل است . فلاسفه ما چنین تعبیر میکنند که هر عددی نوعی مستقل است و هیچ عددی در بطن عدد دیگر نیست . و لهذا میگویند از نظر مفهوم فلسفی غلط است که بگوئیم " چون که صد آمد نود هم پیش ما است " . بله ، وقتی که صد بیاید مساوی با نود هم آنجا هست ، اما نه اینکه وقتی صد بود نود هم واقعا توی شکمش هست . از نظر طبیعت عددی نود یعنی آن واحدهائی که ما بشرط لا پهلوی هم میگذاریم . مثال دیگر ، ببینید : آیا عدد سه یعنی همین هذا هذا هذا است ؟ یا عدد سه یعنی هذا هذا هذا بشرط عدم شیء دیگر ؟ اگر بگوئیم عدد سه یعنی هذا هذا هذا لا بشرط از اینکه یکی دیگر هم در کنارش باشد یا نباشد ، که در این صورت اگر عددی در کنار عدد سه بود باز هم عدد سه است بعلاوه اینکه یک شیء دیگر هم پهلویش هست .